Τρίτη, 28 Δεκεμβρίου 2010

Μερική έκλειψη ηλίου, η πρώτη του 2011

Μερική έκλειψη ηλίου, η πρώτη του 2011, θα σημειωθεί στις 4 Ιανουαρίου και θα είναι ορατή και στη χώρα μας. Έτσι όσοι θελήσουν να παρακολουθήσουν το ενδιαφέρον αυτό αστρονομικό φαινόμενο θα μπορέσουν να το κάνουν από τις 9 το πρωί έως τις 12:07 το μεσημέρι αφού όμως πρώτα φορέσουν γυαλιά με ειδικά φίλτρα που αποκλείουν τις υπεριώδεις ακτινοβολίες.
Το φαινόμενο θα είναι ορατό από όλη την ελληνική επικράτεια, αλλά δεν θα γίνει ιδιαίτερα αντιληπτό, καθώς ο ηλιακός δίσκος δεν θα καλυφθεί πλήρως από τη σελήνη.
Ωστόσο το μέγιστο της κάλυψης αναμένεται να είναι περίπου στις 10:30 το πρωί. Σύμφωνα με τους επιστήμονες το ποσοστό κάλυψης του ηλιακού δίσκου θα φτάσει το 65-67%, ανάλογα από το σημείο παρακολούθησης του φαινομένου.
Όπως αναφέρουν αστρονόμοι, οι μερικές εκλείψεις σημειώνονται 2-3 φορές ετησίως και γίνονται ορατές από διάφορα σημεία του πλανήτη.
Η επόμενη ολική έκλειψη, που αναμένεται με ιδιαίτερο ενδιαφέρον από τους αστρονόμους, θα πραγματοποιηθεί στις 14 Νοεμβρίου του 2012, και θα είναι καλύτερα ορατή από το Cairns της Αυστραλίας.

enet.gr

Κυριακή, 26 Δεκεμβρίου 2010

ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ ΚΑΙ ΕΟΡΤΕΣ ΤΟΥ ΗΛΙΟΥ



Τα Χριστούγεννα η εορτή της ανάμνησης της γεννήσεως του Ιησού Χριστού δηλαδή, αποτελούν την μεγαλύτερη γιορτή του Χριστιανισμού, αποτελώντας ημέρες χαράς για όλον τον Χριστιανικό κόσμο. Λόγω βέβαια της «οικονομικής εκμετάλλευσης» και του τεράστιου «οικονομικού τζίρου της εορτής» τα Χριστούγεννα εορτάζονται πλέον σχεδόν σε όλο τον κόσμο.
Ιχνηλατώντας την ιστορικότητα της εορτής ο μελετητής ανακαλύπτει ενδιαφέροντα στοιχεία που αφορούν την ημερομηνία της εορτής, αλλά και συσχετίσεις με συνήθειες στον αρχαίο κόσμο.
Αναζητώντας την ακριβή ημερομηνία γενέσεως του Ιησού ο μελετητής ανακαλύπτει ότι αφενός στην καινή Διαθήκη δεν γίνεται αναφορά για την εορτή Χριστουγέννων και αφετέρου ότι κανείς από τους Αποστόλους δεν τήρησε την 25η Δεκεμβρίου ως γενέθλια ημέρα του Σωτήρα. Στην πραγματικότητα δεν γνωρίζουμε πότε ακριβώς γεννήθηκε ο Ιησούς Χριστός, (υπολογίζεται πως γεννήθηκε μεταξύ του 6 - 2 π. X.) Υπάρχουν όμως ενδείξεις που συνηγορούν στην Φθινοπωρινή γέννηση του, και όχι στην χειμερινή.
Το εδάφιο από το Ευαγγέλιο του Λουκά παραδείγματος χάριν αναφέρει:
«Οι ποιμένες ήσαν κατά το αυτό μέρος διανυκτερεύοντες εν τοις αγροίς, και φυλάττοντες φύλακας της νυκτός επί το ποίμνιον αυτών» (2: 8)
Η φράση αυτή έρχεται σε αντίθεση με τις πρακτικές των βοσκών καθώς τον χειμώνα λόγω του ψύχους οι ποιμένες δεν διανυκτερεύουν στους αγρούς. Αυτό μας οδηγεί στο συμπέρασμα ότι η γέννηση του Ιησού δεν έγινε το Δεκέμβριο αλλά το Φθινόπωρο εφόσον τα κοπάδια δεν ήταν στις στάνες. Γνωρίζουμε επίσης ότι η γέννηση συνέπεσε, με την απογραφή, που συνήθως γινόταν μετά την συγκομιδή, κατά τις αρχές Οκτωβρίου. Ο Ευαγγελιστής Ιωάννης επίσης συσχετίζει την γέννηση του Ιησού Χριστού με την εορτή της «Σκηνοπηγίας», η οποία γινόταν τον Οκτώβρη.

Στην Αγία Γραφή γενέθλιες και ονομαστικές εορτές δεν συνιστούνται. Στην πραγματικότητα τα Χριστούγεννα δεν συμπεριλαμβάνοντα στις αρχαίες γιορτές της Χριστιανικής Εκκλησίας, και μάλιστα η τήρηση των γενεθλίων καταδικάζονταν σαν ένα ειδωλολατρικό έθιμο απεχθές στους Χριστιανούς. Ημέρα μνήμης των αγίων και μαρτύρων όριζαν αυτή του θανάτου. Η Καθολική Εγκυκλοπαίδεια αναφέρει σχετικά :
«Τα Χριστούγεννα δεν ήταν ανάμεσα στις πρώτες εορτές της Εκκλησίας. Ο Ειρηναίος και ο Τερτυλλιανός την παραλείπουν από τους καταλόγους των εορτών»
Έτσι Τα Χριστούγεννα ως εορτή των γενεθλίων του Σωτήρα δεν γιορτάζονταν τα πρώτα 300 χρόνια. Η καθιέρωση της 25ης Δεκεμβρίου ως ημέρα των Χριστουγέννων έγινε στη Ρώμη από τον Πάπα Ιούλιο τον Α, τον 4ο μ.χ. αιώνα, μετά από έρευνα που έγινε στα αρχεία της Ρώμης για την χρονιά επί Αυγούστου απογραφής, και κατόπιν υπολογισμών βάση των Ευαγγελίων. Ένα στοιχείο που λήφθηκε υπόψιν είναι το η φράση από το κατ’ Ιωάννη γ’30
«Εκέινον δει αυξάνειν, εμέ ελατούσθαι»
Στην πραγματικότητα όμως αυτό συνέβη διότι η συγκεκριμένη ημερομηνία συνέπεφτε με τις ειδωλολατρικές εορτές του Χειμερινού Ηλιοστασίου και την «Επιστροφή» του Ηλίου. Έκτοτε ο Χριστός όφειλε να είναι ο Ήλιος ο δίδων το φως εις τον κόσμο. Πριν εορταζόταν στις 6 Ιανουαρίου μαζί με τη βάπτιση του Ιησού (Θεοφάνεια). Αργότερα το έθιμο πιθανολογείται ότι μεταφέρθηκε στην Ανατολή, πιθανόν από τον Γρηγόριο τον Ναζιανζηνό το 378-381 περίπου μ.Χ. Ο Ιωάννης Χρυσόστομος (345-407 μ.Χ.) σε ομιλία του για τη γέννηση του Χριστού, αναφέρει ότι είχε αρχίσει στην Αντιόχεια να γιορτάζονται τα Χριστούγεννα στις 25 Δεκεμβρίου. Το σίγουρο είναι ότι την εποχή του Ιουστινιανού, τον 6ο αιώνα, ο εορτασμός των Χριστουγέννων στις 25 Δεκεμβρίου είχε εξαπλωθεί σχεδόν σε όλη την Ανατολή.
Τι όμως εόρταζαν οι ειδωλολάτρες με τόση ευλάβεια που κατέστη αδύνατο από τους Χριστιανούς να απαγορέψουν. (Είναι χαρακτηριστικό δε ότι οι πρώτοι Χριστιανοί κατά αντιστοιχία με την παγανιστική τελετουργία της λατρείας του Θεού Ήλιου, δεν προσεύχονταν ποτέ αν δεν γύριζαν προς την Ανατολή του ήλιου, ενώ και ναοί τους είχαν μέτωπο προς τον ανατέλλοντα Ήλιο, αλλά και όλοι οι ναοί είχαν μέτωπο προς τον ανατέλλοντα Ήλιο).
Και αυτό βέβαια όταν ο απόστολος Παύλος αναφέρει στη Β΄ Κορινθίους 6:14 & 17:
«Μη ομοζυγείτε με τούς απίστους, διότι τίνα μετοχήν έχει η δικαιοσύνη με την ανομίαν; Τίνα δε κοινωνίαν το φως προς το σκότος; Δια τούτο εξέλθετε εκ μέσου αυτών και αποχωρίσθητε, λέγει ο Κύριος, και μη εγγίσητε ακάθαρτον και εγώ θέλω σας δεχθή»
Η απάντηση είναι ο Ήλιος, τον οποίο οι αρχαίοι λαοί είχαν θεοποιήσει. Οι αρχαίοι λαοί αναπαριστούσαν την κίνηση του ήλιου με την ζωή ενός ανθρώπου που γεννιόταν κατά την χειμερινή τροπή του ήλιου που μεγάλωνε βαθμιαία καθώς αυξάνονταν και οι ώρες που ο ήλιος φωταγωγούσε την Γη, και πέθαινε ή ανασταίνονταν τον Μάρτιο την ημέρα της Εαρινής Ισημερίας, συμβολίζοντας με αυτόν τον τρόπο την αναγέννηση του φυτικού βασιλείου μέσα από την μήτρα της Γης. Το χειμερινό Ηλιοστάσιο 22-25 Δεκεμβρίου σημαίνει την αρχή του χειμώνα, και ο αρχίζει βαθμιαία να αυξάνει η ημέρα έως ότου εξισωθεί με την νύχτα, κατά την Ιση-μερία τον Μάρτιο. Τότε ο Ήλιος νικά το σκοτάδι, και έρχεται η άνοιξη η εποχή της αναγέννησης για την φύση
Οι Αιγύπτιοι στις 25 Δεκεμβρίου εόρταζαν την γέννηση του θεού-ήλιου Όσιρη. Μετά την δολοφονία του ένα δένδρο ξεφύτρωσε στο οποίο Ίσις κάθε επέτειο της γέννησης του στις 25 Δεκεμβρίου άφηνε δώρα γύρω από το δένδρο. Οι Βαβυλώνιοι, και οι Φοίνικες ονόμαζαν το θεό-ήλιο Βαάλ , οι Πέρσες λάτρευαν τη γέννηση του Αήττητου-ήλιου και θεού Μίθρα Βασιλιά, ενώ οι Βραχμάνοι στην γέννηση του ψάλλουν:
«Εγέρσου ω βασιλιά του κόσμου, έλα σε μας από τις σκηνές σου»
Οι αρχαίοι Έλληνες κατά την χειμερινή τροπή του ήλιου γιόρταζαν την γέννηση του Διονύσου. Ο Διόνυσος αποκαλούταν «σωτήρ» και θείο «βρέφος», το οποίο γεννήθηκε από την παρθένο Σέμελη. Ήταν ο καλός «Ποιμήν», του οποίου οι ιερείς κρατούν την ποιμενική ράβδο, όπως συνέβαινε και με τον Όσιρη. Τον χειμώνα θρηνούσαν το σκοτωμό του Διονύσου από τους Τιτάνες, αλλά στις 30 Δεκεμβρίου εόρταζαν την αναγέννησή του. Οι γυναίκες-ιέρειες ανέβαιναν στην κορυφή του ιερού βουνού και κρατώντας ένα νεογέννητο βρέφος φώναζαν «ο Διόνυσος ξαναγεννήθηκε. Ο Διόνυσος ζει» , ενώ σε επιγραφή αφιερωμένη στον Διόνυσο αναγράφεται:
«Εγώ είμαι που σε προστατεύω και σε οδηγώ, εγώ είμαι το Άλφα και το Ωμέγα»


Η εορτή αυτή πέρασε και στην αρχαία Ρώμη με τις δημοφιλείς γιορτές των Σατουρνάλιων, προς τιμήν του Κρόνου τον Δεκέμβριο αλλά και της θεάς Δήμητρας, γι΄ αυτό και έκαναν θυσίες χοίρων για την ευφορία της γης . Τα Σατουρνάλια ήταν από τις σημαντικότερες ονομάζονταν « DIES INVICTI SOLIS », «Ημέρα του αήττητου ήλιου», και άρχιζαν στις 17 Δεκεμβρίου και διαρκούσαν επτά ήμερες. Στην εορτή αυτή αντάλλασσαν δώρα, συνήθως λαμπάδες και στα παιδία έδιναν πήλινες κούκλες και γλυκά σε σχήμα βρέφους για να θυμίζουν το Κρόνο, που τρώει τα παιδιά του. Σταδιακά λοιπόν τα γενέθλια του θεού Ήλιου μετατράπηκαν σε γενέθλια του Υιού του Θεού. Θα πρέπει επίσης να σημειωθεί ότι οι «εθνικοί-ειδωλολάτρες» αποκαλούσαν την Πρώτη Ημέρα της εβδομάδας Ημέρα του θεού-Κυρίου Ήλιου, ορολογία την οποία αργότερα χρησιμοποίησαν και οι εκκλησιαστικοί Πατέρες για λόγους σκοπιμότητας ίσως. Κάτι που διασώζεται έως σήμερα στα Αγγλικά ως SUN-DAY, στα Γερμανικά SONN-TAG. Ο Ιουστίνος ο μάρτυς (114-165 μ.Χ.) γράφει στη 2η απολογία του για τον Ιησού
«...σταυρώθηκε, πριν το Σάββατο, ΠΟΥ ΗΤΑΝ Η ΗΜΕΡΑ ΤΟΥ "ΚΡΟΝΟΥ" και την επόμενη ημέρα ΠΟΥ ΗΤΑΝ Η ΗΜΕΡΑ ΤΟΥ (θεού) "ΗΛΙΟΥ" και η οποία μετονομάσθηκε σε ΚΥΡΙΑΚΗ, αναστήθηκε και εμφανίσθηκε στους μαθητές Του...»

Εκτός όμως της ημέρας της γέννησης και πολλές από τις παραδόσεις που συνδέονται με τα Χριστούγεννα ανταλλαγή δώρων, στολισμοί, κάλαντα, Χριστουγεννιάτικο δέντρο έχουν τις ρίζες τους σε παλαιότερες θρησκείες.
Πιο συγκεκριμένα τα κάλαντα τα οποία πήραν τ' όνομά τους από τις αρχαίες Ρωμαϊκές καλένδες του Γεναρίου, ήταν μία ρωμαϊκή εορτή κατά την οποία οι Ρωμαίοι ξεχύνονταν στους δρόμους και στις πλατείες με τραγούδια, φωνές και λαϊκά ξεφαντώματα για να γιορτάσουν το διπρόσωπο θεό Ιανό.(απ' αυτόν πήρε το όνομα του ο μήνας Ιανουάριος). Πίσω όμως από τα κάλαντα κρύβεται ένα αρχαίο Ελληνικό έθιμο με το όνομα Ειρεσιώνη, που αναφέρεται ήδη από τον Όμηρο, ο οποίος ευρισκόμενος στην Σάμο, σκάρωσε διάφορα τραγούδια τα οποία μαζί με μια ομάδα παιδιών τα τραγουδούσαν στα σπίτια των πλουσίων ευχόμενοι πλούτο, χαρά και ειρήνη. Συμβόλιζε την ευφορία και γονιμότητα της γης και εορτάζονταν δυο φορές το χρόνο, μια την άνοιξη με σκοπό την παράκληση των ανθρώπων προς τους θεούς κυρίως του Απόλλωνος-ήλιου και των Ωρών για προστασία της σποράς και μια το φθινόπωρο, για να τους ευχαριστήσουν για την συγκομιδή των καρπών. Ταυτόχρονα με τις ευχαριστίες προς τους θεούς, έδιναν ευχές και στους συνάνθρωπους.
Τα παιδιά γύριζαν από σπίτι σε σπίτι, κρατώντας ελιάς ή δάφνης στολισμένα με μαλλί (σύμβολο υγείας και ομορφιάς) και καρπούς κάθε λογής, τραγουδώντας για καλύτερη τύχη και γονιμότητα της γης. Πολλά από τα παιδιά έφεραν τον κλάδο σπίτι τους και τον κρεμούσαν στην πόρτα όπου έμενε όλο το έτος.(κάτι που συνηθίζουμε να κάνουμε σήμερα την Πρωτομαγιά).
Οι ευχές και τα τραγούδια περνώντας από γενιά σε γενιά, κληρονομήθηκαν στα Ρωμαϊκά Χρόνια με τις Καλένδες, απ' τις οποίες έλαβαν τη μορφή που απαντάμε σήμερα, από τα Πρωτοχριστιανικά κιόλας χρόνια.
Ένα άλλο Χριστουγεννιάτικο έθιμο αυτό του Χριστουγεννιάτικου δένδρου όπως είδαμε έχει τις ρίζες του στην αρχαία Αίγυπτο. Σύμφωνα με την παράδοση αυτός που καθιέρωσε το έλατο ως «χριστουγεννιάτικο δέντρο» ήταν ο Άγιος Βονιφάτιος, που θέλησε να αντικαταστήσει την ιερότητα που απέδιδαν οι ειδωλολάτρες στη δρυ, και αυτό παρότι στον Ιερεμία 10: 2-4 αναφέρεται
«Μη μανθάνετε την οδόν των εθνών.. Διότι τα έθνη πτοούνται εις αυτά. Διότι τα νόμιμα των λαών είναι μάταια. Διότι κόπτουσιν ξύλον εκ του δάσους, έργον χειρών τέκτονος με τον πέλεκυν. Καλλωπίζουσιν αυτό με άργυρον και χρυσόν. Στερεόνουσιν αυτό με καρφία και με σφύρας δια να μη κινείται»
Το χριστουγεννιάτικο δέντρο εμφανίστηκε για πρώτη φορά στη Γερμανία στο τέλος του 16ου, αλλά έως τις αρχές του 19ου αιώνα δεν ήταν διαδεδομένο ευρέως - τοποθετούνταν μόνο στις εκκλησίες. Το δέντρο ως Χριστιανικό σύμβολο, συμβολίζει την ευτυχία που κρύβει για τον άνθρωπο η γέννηση του Χριστού. Σταδιακά το δένδρο άρχισε να γεμίζει με διάφορα χρήσιμα είδη- κυρίως φαγώσιμα κι αργότερα ρούχα κι άλλα είδη καθημερινής χρήσης, (κάτι που γινόταν στους αρχαίους Ελληνικούς ναούς) συμβολίζοντας την προσφορά των Θείων Δώρων. Στην σύγχρονη Ελλάδα το έθιμο το εισήγαγαν οι Βαυαροί με τον στολισμό στα ανάκτορα του Όθωνα το 1833. Μετά τον το Β’ παγκόσμιο πόλεμο το δέντρο με τις πολύχρωμες μπάλες μπήκε σε όλα τα ελληνικά σπίτια.
Τέλος το κόψιμο της βασιλόπιτας αποτελεί εξέλιξη του αρχαιο Ελληνικού εθίμου του εορταστικού άρτου, τον οποίο οι αρχαίοι Έλληνες πρόσφεραν στους θεούς σε μεγάλες αγροτικές γιορτές, όπως τα Θαλύσια και τα Θεσμοφόρια.

Δευτέρα, 20 Δεκεμβρίου 2010

Ολική έκλειψη Σελήνης και χειμερινό ηλιοστάσιο μαζί, στις 21 Δεκεμβρίου

Η ολική έκλειψη Σελήνης που θα συμβεί στις 21 Δεκεμβρίου, συμπίπτει αυτή τη χρονιά με το χειμερινό ηλιοστάσιο, την ημέρα του έτους με τη μικρότερη διάρκεια, η οποία σηματοδοτεί την επίσημη έναρξη του χειμώνα. Δυστυχώς η ολική έκλειψη Σελήνης δεν θα είναι ορατή στη χώρα μας. Την επόμενη φορά που θα συμπέσουν πανσέληνος, ολική σεληνιακή έκλειψη και χειμερινό ηλιοστάσιο θα είναι στις 21 Δεκεμβρίου 2094!

Η έκλειψη, που θα αρχίσει στις 06:33 (ώρα GMT) το πρωί της Τρίτης, θα διαρκέσει περίπου τρεισήμισι ώρες, ενώ η σκιά της Γης θα καλύψει πλήρως τη Σελήνη από τις 07:41 (ώρα GMT) και για τα επόμενα 72 λεπτά, σύμφωνα με τη NASA. Στην Ελλάδα το φαινόμενο θα συμβεί ουσιαστικά στη "δύση" του φεγγαριού, συνεπώς δεν θα είναι ορατό.

Μια σεληνιακή έκλειψη λαμβάνει χώρα όταν η Γη παρεμβάλλεται (ευθυγραμμίζεται απολύτως) ανάμεσα στη Σελήνη και τον Ήλιο, εμποδίζοντας με αυτό τον τρόπο τις ηλιακές ακτίνες να πέσουν στο φεγγάρι. Καθώς η Σελήνη μετακινείται σταδιακά στη ζώνη της σκιάς, την οποία ρίχνει πάνω της η Γη, ο δορυφόρος αλλάζει βαθμιαία χρώματα, από το γκρι προς το πορτοκαλί ή το βαθύ κόκκινο.

Η αλλαγή χρώματος συμβαίνει, επειδή, έμμεσα, το ηλιακό φως μπορεί ακόμα να φτάσει στο φεγγάρι, περνώντας μέσα από την ατμόσφαιρα της Γης και δημιουργώντας έτσι χρωματικές ανταύγειες πάνω στη Σελήνη. Αντίθετα με τις ηλιακές εκλείψεις, οι σεληνιακές εκλείψεις είναι απολύτως ασφαλείς για παρατήρηση με γυμνά μάτια.

Αν και πρόκειται για σύμπτωση, το γεγονός ότι η έκλειψη συμπίπτει με το ηλιοστάσιο (χειμερινό για όσους ζουν στο βόρειο ημισφαίριο και θερινό για όσους ζουν στο νότιο), σημαίνει ότι - για όσους μπορούν να δουν το φαινόμενο - το φεγγάρι θα εμφανιστεί πολύ ψηλά στο νυχτερινό ουρανό. Αυτό θα συμβεί, επειδή το χειμερινό ηλιοστάσιο σηματοδοτεί την εποχή που η κλίση του άξονα περιστροφής της Γης βρίσκεται στο πιο μακρινό σημείο σε σχέση με τον Ήλιο, με συνέπεια ο βόρειος πόλος να δείχνει στην μακρύτερη δυνατή κατεύθυνση σε σχέση με τον Ήλιο και ο τελευταίος να βρίσκεται στο χαμηλότερο δυνατό σημείο στον ουρανό του βορείου ημισφαιρίου.

Το φαινόμενο, σύμφωνα με το γαλλικό πρακτορείο ειδήσεων, θα είναι πλήρως ορατό μόνο στη βόρεια και νότια Αμερική, τη βορειοδυτική Ευρώπη (σκανδιναβικές χώρες και Ισλανδία) και στη νοτιοανατολική Ασία. Υπολογίζεται ότι περίπου 1,5 δισ. άνθρωποι του πλανήτη θα μπορέσουν να δουν την έκλειψη, στο βαθμό που το επιτρέπουν οι κατά τόπους καιρικές συνθήκες.

Η προηγούμενη ολική σεληνιακή έκλειψη είχε γίνει στις 21 Φεβρουαρίου του 2008. Το 2011, θα υπάρχουν δύο ολικές σεληνιακές εκλείψεις στη Γη, στις 15 Ιουνίου και στις 10 Δεκεμβρίου. Την επόμενη φορά που θα συμπέσουν πανσέληνος, ολική σεληνιακή έκλειψη και χειμερινό ηλιοστάσιο θα είναι στις 21 Δεκεμβρίου 2094.

enet.gr

Κυριακή, 19 Δεκεμβρίου 2010

Συσχετισμοί

Ο Ναός του Απόλλωνα στους Δελφούς ήταν η παρηγοριά και η καταφυγή των πονεμένων, δυστυχισμένων και μετανοούντων αμαρτωλών που ζητούσαν την συγχώρεση του. Ο μετανοιωμένος ικέτης επικαλούνταν τον θεό, για να του προσφέρει την κάθαρση από το ανόμημα του και παρακαλούσε να τον δεχτεί υπό την σκέπη του με εύνοια, μέχρι την αποκάθαρση του.

Ο ικέτης που πήγαινε στους Δελφούς παρουσιαζόταν στον ιεροφάντη του ναού στον οποίο εξομολογούνταν τους λόγους που τον έφεραν στο ιερό του θεού και τι έγκλημα είχε διαπράξει. Ο ιεροφάντης αφού άκουγε τον επισκέπτη ικέτη, τον συμβούλευε τι έπρεπε να πράξει και του πρότεινε τον τρόπο εξιλέωσης του. Ακλουθούσε το άναμμα της ιερής δάδας (σημερινό κερί), έκαιγε λιβάνι μπροστά το άγαλμα του θεού, κατόπιν γινόταν σωματικός καθαρμός και ακρεοφαγία (νηστεία), για όσο διάστημα καθοριζόταν, μέχρι την στιγμή που συμμετείχε των μυστηρίων, τρώγοντας ψωμί και πίνοντας κρασί (μετάληψη το λέμε σήμερα). Ο ιεροφάντης άγγιζε το κεφάλι του μετανοιωμένου με κλαδάκι από την ιερή δάφνη των Δελφών, για να διώξει τους ρύπους της ψυχής του. Από τη στιγμή αυτή και μετά είχε την προστασία του Απόλλωνα. Στη συνέχεια ο ικέτης με ελευθέρα βούληση, γινόταν για όσο διάστημα επιθυμούσε, υπηρέτης των ιερών, μέχρι να αισθανθεί εξιλεωμένος και έτοιμος να ενταχθεί στην κοινωνία πάλι αγνός, ήρεμος, λυτρωμένος και καθαρός. Όριζε την ημέρα της αναχώρησης του και εξαγνισμένος πλέον, άναβε την ιερή δάδα και έκαιγε λιβάνι μπροστά στο άγαλμα του θεού και αφού έδενε στα μαλλιά του κλαδάκια από την ιερή δάφνη επέστρεφε και πάλι στην προηγούμενη ζωή του. (Στη σημερινή θρησκεία η δάφνη χρησιμοποιείτε σε ανάμνηση των βαΐων με τα οποία κατά την χριστιανική παράδοση υποδέχτηκαν το Χριστό στα Ιεροσόλυμα).

Βέβαια όλες αυτές οι ιερουργίες ονομάστηκαν ειδωλολατρία.

Πέμπτη, 16 Δεκεμβρίου 2010

Η Πολιτεία μέσα απο τον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη

1. Εισαγωγή

        Σε αυτό το κείμενο θα εξετάσουμε και θα συγκρίνουμε τις δύο διαφορετικές πολιτικές φιλοσοφίες της κλασικής αρχαιότητας. Στο πρώτο μέρος θα εξετάσουμε την ιδανική πολιτεία του Πλάτωνα όπως αυτή παρουσιάζεται στην «Πολιτεία». Το δεύτερο μέρος αναφέρεται στην πολιτική θεωρία του Αριστοτέλη με βάση τα «Πολιτικά». Στη συνέχεια θα επιχειρήσουμε μια σύγκριση των βασικών στοιχείων αυτών των δύο θεωριών καθώς και των μεθόδων που χρησιμοποιούν οι δύο φιλόσοφοι. Τέλος, θα εξετάσουμε πώς οι κεντρικοί άξονες κάθε θεωρίας εμφανίζονται και στον τρόπο που ο Πλάτων και ο Αριστοτέλης αναλύουν και κρίνουν τα διάφορα πολιτεύματα.

2. Η ιδεατή πολιτεία του Πλάτωνα

       Ο Πλάτων ξεκινάει δημιουργώντας με το μυαλό του μια ιδανική πολιτεία η οποία έχει ως βασικό λόγο ύπαρξης την ευδαιμονία. Όχι την ευδαιμονία κάθε ατόμου ξεχωριστά, ή την ευδαιμονία μιας τάξης, αλλά την ευδαιμονία ολόκληρης της πόλης ως σύνολο, όπως λέει μέσα από τα λόγια του Σωκράτη:

...ὃταν ὃμως θεμελιώνωμε τὴν πολιτεία μας, δὲν αποβλέπομε πῶς θὰ εἶναι μιὰ ξεχωριστὴ
μόνο τάξη εὐτυχισμένη, ἀλλά, ὃσο μπορεῖ περισσότερο, ὁλόκληρη ἡ πόλη1.

     Χαρακτηριστικό αυτής της ιδανικής πολιτείας είναι η έλλειψη ισότητας. Ο Πλάτων χωρίζει τους πολίτες σε τρεις τάξεις: τους φύλακες, τους επίκουρους και τους δημιουργούς, οι οποίες έχουν διαφορετική εκπαίδευση και ανατροφή και ζουν τελείως διαφορετικές ζωές. Οι δημιουργοί αποτελούν το μεγαλύτερο αριθμητικό τμήμα των πολιτών και έχουν την πιο φυσιολογική - για τα σημερινά δεδομένα - ζωή, καθώς μπορούν να έχουν οικογένεια και ιδιοκτησία. Οι φύλακες όπως και οι επίκουροι δεν έχουν αυτά τα δικαιώματα. Οι επίκουροι είναι οι φιλόσοφοι - κυβερνήτες και οι φύλακες βοηθούν τους κυβερνήτες και αποτελούν την προστατευτική δύναμη του κράτους.
    Καθώς αυτός ο διαχωρισμός είναι απόλυτος- ο κρίσιμος από πολιτικής απόψεως διαχωρισμός είναι ανάμεσα σε αυτούς που κυβερνούν και σε αυτούς που κυβερνώνται - οι δημιουργοί δεν είναι ελεύθεροι να διεκδικήσουν οποιαδήποτε πολιτική εξουσία. Χαρακτηριστικός είναι επίσης και ο διαχωρισμός εξουσίας και πλούτου: οι τάξεις που κατέχουν την πολιτική εξουσία δεν έχουν δικαίωμα ιδιοκτησίας. Αυτή η απόλυτη ανισότητα στα δικαιώματα και τον τρόπο ζωής της κάθε τάξης δημιουργεί το ερώτημα που θέτει ο Αδείμαντος για τους φύλακες, αλλά ισχύει για κάθε τάξη: κατά πόσο δηλαδή μπορεί κάθε τάξη να είναι ευτυχισμένη με τους περιορισμούς που τίθενται στην ελευθερία της.
      Με αφορμή αυτό το ερώτημα, ο Πλάτων, ξεκινώντας από την ωραία μεταφορά των ματιών του αγάλματος, ορίζει τη μια όψη της δικαιοσύνης της ιδανικής του πολιτείας:

... νἀφήνωμε σὲ κάθε μιὰ τάξη νἀπολαβαίνη τὸ μερδικὸ τῆς εὐδαιμονίας ποὺ τῆς ἀνήκει
ἀπὸ τὴ φύση τοῦ εἴδους της.

       Η άλλη όψη της δικαιοσύνης αφορά το έργο της κάθε τάξης. Δικαιοσύνη στην πολιτεία του Πλάτωνα σημαίνει ότι κάθε τάξη εκτελεί το έργο που της αντιστοιχεί κατά τον καλύτερο δυνατό τρόπο. Ο Πλάτων καταλήγει σε αυτό το συμπέρασμα ξεκινώντας από το δεδομένο ότι η πολιτεία για την οποία μιλάει τελέως ἀγαθὴν εἶναι9. Συνεπώς, θα πρέπει μέσα σε αυτήν να υπάρχουν οι τέσσερις αρετές: σοφία, ανδρεία, σωφροσύνη και δικαιοσύνη.
        Εντοπίζει λοιπόν τη σοφία ως την επιστήμη εκείνη που κατέχουν οι άρχοντες και τους επιτρέπει να κρίνουν σωστά. Ορίζει την ανδρεία ως την ικανότητα των φυλάκων να διατηρούν πάντα την ορθή γνώμη για τους νόμους και για τα φοβερά ή όχι πράγματα. Η δε σωφροσύνη υπάρχει μέσα στην πολιτεία ως η αρμονία που επιτρέπει την ύπαρξη ομοφωνίας ανάμεσα στις τάξεις σχετικά με το ποιος θα πρέπει να έχει την εξουσία. Αυτό που απομένει για να ολοκληρωθεί η ιδεατή πολιτεία, δεν μπορεί να είναι άλλο από την δικαιοσύνη. Όπως όμως έχει ήδη αναφερθεί και επαναλαμβάνεται και εδώ, βασικό συστατικό της πολιτείας είναι να κάνει ο καθένας αυτό το επάγγελμα το οποίο από τη φύση του προορίζεται να κάνει.

       Έτσι, αν δεχτούμε ότι κάθε τάξη έχει τη δική της αρετή, δηλαδή οι δημιουργοί είναι σώφρονες, οι φύλακες ανδρείοι και οι κυβερνήτες σοφοί, η δικαιοσύνη (που αφορά ως
αρετή και τις τρεις τάξεις) ισοδυναμεί με τη γνώση από κάθε τάξη της θέσης της μέσα στην
πολιτεία και των καθηκόντων της.
Ο Πλάτων χρησιμοποιεί έναν παραλληλισμό με την ψυχολογία του κάθε ατόμου για να τονίσει τα επιχειρήματά του. Αντίστοιχα με τις τρεις τάξεις της πολιτείας, υπάρχουν τα τρία μέρη της ψυχής του ανθρώπου: το επιθυμητικό, το θυμοειδές και το λογιστικό. Ο Πλάτων χρησιμοποιεί αυτούς τους παραλληλισμούς για παιδαγωγικούς λόγους: όπως σε έναν δίκαιο άνθρωπο τα τρία μέρη της ψυχής βρίσκονται σε αρμονία, έτσι και σε μια δίκαιη πολιτεία υπάρχει αρμονία ανάμεσα στις τρεις τάξεις.
      Η παιδεία έχει σημαντική θέση στη θεμελίωση της πολιτείας του Πλάτωνα. Η εκπαίδευση και η ανατροφή θα δημιουργήσουν ανθρώπους που θα μπορούν να διακρίνουν τί είναι καλό και τί κακό, τόσο μάλιστα που η νομοθεσία, προφορική ή γραπτή, να μπαίνει σε δεύτερη μοίρα. Μέσα από την εκπαίδευση γίνεται φανερή η κλίση κάθε ατόμου και με βάση αυτήν γίνεται και η ταξινόμηση σε τάξεις. Η σημασία που δίνει ο Πλάτων στην εκπαίδευση γίνεται εύκολα κατανοητή αν εξετάσουμε τον ρόλο που παίζει η γνώση στη συνοχή της πολιτείας. Η ικανότητα των κυβερνήτων να κρίνουν σωστά, η σοφία τους, ονομάζεται ευθέως από τον Πλάτωνα επιστήμη. Αλλά και άλλες δύο αρετές, η σωφροσύνη και η ανδρεία, ουσιαστικά συνίστανται στη γνώση και στην σωστή κρίση. Η δε δικαιοσύνη ορίζεται ως η αυτογνωσία του ατόμου για το τι είναι ικανό να κάνει καλύτερα.
Παρ' όλο λοιπόν που έχει επικρατήσει να περιγράφεται η ιδεατή πολιτεία του Πλάτωνα ως μια κοινωνία όπου την απόλυτη εξουσία έχουν οι σοφοί επιστήμονες, φαίνεται ότι δεν θα μπορούσε να λειτουργήσει εάν όλοι οι πολίτες δεν ήταν κατά μια έννοια επιστήμονες. Πέρα από τα ερωτήματα που προκύπτουν από άλλα σημεία της «Πολιτείας» και που έχουν να κάνουν με τον τρόπο της πρακτικής εφαρμογής των προτάσεων του Πλάτωνα18, το υπόβαθρο ολόκληρης της νοητικής κατασκευής του Πλάτωνα δεν είναι άλλο από την γνώση, η οποία βρίσκεται ως προϋπόθεση πίσω από κάθε χαρακτηριστικό των πολιτών. Ας μην παραβλέπουμε το γεγονός ότι μια ιδεώδης, δίκαιη πολιτεία, δεν μπορεί παρά να αποτελείται από ιδεώδεις, δίκαιους πολίτες.

3. Η θεώρηση του Αριστοτέλη

      Ο Αριστοτέλης στο πρώτο βιβλίο των «Πολιτικών» ξεκινάει αμφισβητώντας την άποψη του Πλάτωνα ότι η διαφορά μεταξύ της εξουσίας του κυρίου, του οικογενειάρχη και του πολιτικού δεν βρίσκεται στο πλήθος των εξουσιαζόμενων, αλλά σε κάτι άλλο. Χρησιμοποιεί τη μέθοδο της ανάλυσης του ζητήματος μέχρι τα αδιαίρετα μόριά του. Ξεκινάει έτσι να εξετάζει τη δημιουργία και τη φύση της πόλης από τα συστατικά της, χωρίς δηλαδή να έχει εκ των προτέρων προσδιορίσει πώς πρέπει να είναι αυτή η πόλη.
      Οι πολιτικές απόψεις του Αριστοτέλη στηρίζονται σε πιο γενικές μεταφυσικές ή ηθικές θεωρίες. Κατά τον Ross, ο Αριστοτέλης θεωρεί δεδομένη την ταυτότητα της φύσης ενός πράγματος με τον σκοπό προς τον οποίο κατατείνει. Έτσι, ξεκινάει από την ένωση του αρσενικού και του θηλυκού με σκοπό την τεκνοποίηση και τη σχέση αυτού που εξουσιάζει και αυτού που εξουσιάζεται (εννοώντας τον κύριο και τον δούλο) με σκοπό την κοινή σωτηρία. Θεμελιώνει έτσι τη βασική κοινωνική μονάδα, την οικογένεια, η οποία αποτελείται από τον άντρα, τη γυναίκα και τον δούλο (ή το βόδι για τους φτωχούς).
     Δεδομένου λοιπόν ότι η φύση έχει καθορίσει τον προορισμό της γυναίκας και του δούλου,
η οικογένεια υπάρχει εκ φύσεως. Η μόνιμη ένωση περισσότερων οικογενειών είναι η κώμη, η οποία έχει σκοπό την ικανοποίηση περισσότερων αναγκών τις οποίες ο Αριστοτέλης δεν κατονομάζει.
Η οικογένεια και η κώμη ως κοινωνικές μονάδες εξυπηρετούν τον σκοπό του ζειν. Όμως δεν καλύπτουν την αρχαία έννοια της ευδαιμονίας, που είναι και εδώ το ζητούμενο όπως και στον Πλάτωνα. Ο Αριστοτέλης στα «Ηθικά Νικομάχεια» ορίζει την ευδαιμονία ως το τέλος (τον σκοπό) εκείνο που είναι καθ' αὑτὸ διωκτόν, που είναι δηλαδή πλήρες χωρίς να απαιτεί την επίτευξη κάποιου άλλου σκοπού ή να αποτελεί το μέσον για κάποιον άλλον σκοπό. Η πόλη είναι ο τελικός σκοπός της ύπαρξης της οικογένειας και της κώμης. Έχει ως δικό της σκοπό όχι μόνο την αυτάρκεια και την εξασφάλιση των αναγκαίων, αλλά κάτι παραπάνω, την ικανοποίηση της επιθυμίας για ευζωία, η οποία περιλαμβάνει την ηθική και την πνευματική δραστηριότητα. Αυτή η ηθική και πνευματική δραστηριότητα αποτελεί κατά τον Αριστοτέλη αποκλειστικό γνώρισμα του ανθρώπου και οφείλεται στο χάρισμα του λόγου. Η ικανότητα του ανθρώπου να ξεχωρίζει το καλό από το κακό και η επικοινωνία μέσω του λόγου δημιουργεί την οικογένεια και την πόλη. Συνεπώς, αφού ἡ δὲ φύσις τέλος ἐστίν, η πόλη υπάρχει εκ φύσεως και ο άνθρωπος είναι από τη φύση του κοινωνικό ον. Ο
άνθρωπος μάλιστα που δεν μπορεί να ζήσει στην κοινωνία ή είναι αυτάρκης ώστε να μπορεί να ζήσει έξω από αυτήν, για τον Αριστοτέλη δεν είναι άνθρωπος αλλά θηρίο ή θεός, εφ' όσον δεν μοιράζεται τον ίδιο σκοπό ύπαρξης με τους ανθρώπους.

     Ο Αριστοτέλης θεμελιώνει έτσι τη φύση της πόλης, χωρίς όμως από την αρχή να ορίζει πώς θα πρέπει να είναι η ιδανική πόλη. Περιγράφει την αρχή λειτουργίας της πόλης ως ένα φυσικό δημιούργημα. Με βάση αυτές τις αρχές, τη διάρθρωση δηλαδή της πόλης από μικρότερες μονάδες και την απαραίτητη παρουσία του σκοπού σε κάθε τι (με το αγαθό να ορίζεται ως ο σκοπός των όντων32), ο Αριστοτέλης προχωράει στην εξέταση επιμέρους θεμάτων. Εξετάζει τη δουλεία ξεκινώντας από τις σχέσεις εξουσίας ανάμεσα στα μέλη της βασικής κοινωνικής μονάδας, της οικογένειας. Οι εκ φύσεως ιδιότητες του καθενός χρησιμοποιούνται ως επιχείρημα για τη θεμελίωση των απόψεων του Αριστοτέλη.
Ο σκοπός κι εδώ προσδιορίζει τη φύση του καθενός. Ο σκοπός καθορίζει και τη διάκριση μεταξύ ηθικού και μη ηθικού στην ανάλυση που κάνει ο Αριστοτέλης στο θέμα του πλούτου. Η απόκτηση των αναγκαίων για τη ζωή αγαθών είναι για τον Αριστοτέλη φυσική, ενώ το εμπόριο και η τοκογλυφία αφύσικα και καταδικαστέα. Ο σκοπός είναι και εδώ το κριτήριο που ξεχωρίζει το ηθικό από το ανήθικο.

4. Ομοιότητες και διαφορές

     Αριστοτέλης και Πλάτωνας ζήσανε την ίδια περίπου αποχή και είχαν σχέση μαθητή και δασκάλου.
     Όσο λοιπόν και αν διαφέρει η πολιτική θεωρία του Αριστοτέλη από εκείνη του
Πλάτωνα, υπάρχουν και κοινά σημεία. Ο Αριστοτέλης αμφισβήτησε τη θεωρία των ιδεών
του Πλάτωνα, αλλά η επιρροή του δασκάλου στον μαθητή και η κοινή τους παιδεία
γίνεται φανερή κατά την σύγκριση των έργων τους.
     Η έννοια της ευδαιμονίας αποτελεί ζητούμενο και στις δύο θεωρίες. Ο Πλάτων αποβλέπει στην ευδαιμονία της πόλης ως σύνολο και στην ευδαιμονία κάθε τάξης ανάλογα με τη φύση της. Ο Αριστοτέλης θεωρεί ότι σκοπός της ύπαρξης της πόλης είναι όχι μόνο το ζῆν αλλά το εὖ ζῆν37. Τόσο ο Αριστοτέλης όσο και ο Πλάτων εξετάζουν την πόλη σαν σύνολο, σαν κοινότητα. Όμως η λογική διαδρομή που ακολουθούν είναι διαφορετική. Ο Πλάτων ορίζει την ιδεώδη πολιτεία (υποθέτοντας ότι είναι και εφικτή) και μετά προσπαθεί να σκιαγραφήσει τον τρόπο που αυτή θα λειτουργούσε38. Ο Αριστοτέλης αντίθετα χρησιμοποιεί μια κυρίως επαγωγική μέθοδο και ξεκινώντας από τα υπαρκτά, βασικά συστατικά που αποτελούν μια κοινωνία (όπως μια οικογένεια) προσπαθεί να συνθέσει και να περιγράψει την ιδεώδη πολιτεία. Έτσι ο Αριστοτέλης ξεκινάει από την πραγματικότητα για να βρει το ιδανικό, ενώ ο Πλάτων ξεκινάει από το ιδανικό και τουλάχιστον στο τέταρτο βιβλίο της «Πολιτείας» δεν τον απασχολεί ιδιαίτερα κατά πόσο αυτό το ιδανικό είναι πραγματοποιήσιμο.

   Αν στη θεωρία του Αριστοτέλη κυριαρχεί η ιδέα του σκοπού που καθορίζει την ύπαρξη της πόλης, στον Πλάτωνα μια άλλη έννοια βρίσκεται διάχυτη στη θεωρία του: η παιδεία. Στον Αριστοτέλη η παιδεία αποτελεί ένα μέσο με στόχο την προετοιμασία πολιτών ηθικά αγαθών. Στον Πλάτωνα όμως η παιδεία αποτελεί στοιχείο κυρίαρχο της λειτουργίας της ιδανικής πολιτείας. Χωρίς την παιδεία, η οποία θα επιτρέψει στον κάθε πολίτη (και στην πολιτεία ως σύνολο) να προσδιορίσει την τάξη για την οποία προορίζεται, όλο το οικοδόμημα της πολιτείας του Πλάτωνα καταρρέει. Η παιδεία είναι αυτό που στηρίζει τη
νοητική κατασκευή του Πλάτωνα. Ακόμα και η απόλυτη ιδεατή δικαιοσύνη (όπως και οι  άλλες τρεις αρετές), προϋποθέτει σύμφωνα με τον Πλάτωνα την ύπαρξη της παιδείας. Η
παιδεία θα επιτρέψει την ύπαρξη των ιδανικών πολιτών που θα αποτελέσουν τα μέλη της πλατωνικής πολιτείας.
   Ας σημειώσουμε εδώ και ένα ακόμα κοινό στοιχείο: την απαίτηση και στις δύο θεωρίες για ηθική αρετή, τόσο από τους άρχοντες όσο και από τους υπόλοιπους πολίτες. Ο Αριστοτέλης βέβαια εντοπίζει μια ποιοτική διαφορά ανάμεσα στην αρετή του άρχοντα και του αρχόμενου, αντίθετα με τον Πλάτωνα που εντοπίζει διαφορετικές αρετές στις τρεις
τάξεις. Αυτοί οι διαχωρισμοί δεν περιορίζονται μόνο στο κοινωνικό επίπεδο.
    Και οι δύο φιλόσοφοι διακρίνουν μια διαίρεση σε ψυχολογικό επίπεδο η οποία αντανακλά βασικές ιδέες της πολιτικής τους θεωρίας. Για τον Αριστοτέλη, η ψυχή συνίσταται από δύο διαφορετικά μέρη: το ἂρχον και το ἀρχόμενον, αντίστοιχα των συστατικών των κοινωνικών μονάδων που εξετάζει. Για τον Πλάτωνα, τα μέρη της ψυχής είναι τρία, αντίστοιχα των τριών τάξεων της ιδανικής πολιτείας. Η ισορροπημένη μάλιστα λειτουργία
αυτών των τριών στοιχείων είναι τόσο σημαντική για έναν δίκαιο άνθρωπο, όσο σημαντική
είναι η ισορροπημένη λειτουργία των τριών τάξεων για μια δίκαιη κοινωνία.
       Ο Αριστοτέλης αμφισβητεί τον Πλάτωνα και στο θέμα της εξουσίας ως επιστήμης. Ο
Πλάτων θεωρεί την ικανότητα του εξουσιάζειν ως ένα είδος επιστήμης (βασιζόμενος πάλι
στην πανταχού παρούσα ιδέα της παιδείας), την οποία κατέχουν όλοι όσοι έχουν κάποια
εξουσία, εξομοιώνοντας έτσι τις διάφορες εξουσίες μεταξύ τους. Ο Αριστοτέλης διαφωνεί
ρητά με αυτήν την εξομοίωση και διαχωρίζει τα είδη εξουσίας, αμφισβητώντας τον
χαρακτηρισμό της εξουσίας ως επιστήμης.

     Τέλος, ας αναφερθεί και μια σημαντική κριτική του Αριστοτέλη προς τον Πλάτωνα που αποτελεί ένα σημείο ρήξης, παρ' όλη τη σημασία που δίνουν και οι δύο στον πολίτη: ο Αριστοτέλης διαφωνεί με την πλήρη ενοποίηση της πόλης όπως την εννοεί ο Πλάτων, δίνοντας μεγαλύτερη σημασία στην ατομικότητα: Είναι ωστόσο φανερό πως όσο η πόλη εξελίσσεται και ενοποιείται, τόσο παύει να είναι πόλη, αφού από τη φύση της η πόλη είναι οι πολλοί. Ο Αριστοτέλης επιχειρηματολογεί υπέρ της παραπάνω άποψης τόσο με βάση τα πλεονεκτήματα της διαφορετικότητας, αλλά και με πιο τεχνικά επιχειρήματα που συνδέουν την αυτάρκεια ως αγαθό με το αριθμητικό μέγεθος.

5. Τα πολιτεύματα

Ο Πλάτων ξεκινάει από τη διαπίστωση ότι εφ' όσον το πολίτευμα της ιδανικής του πολιτείας είναι άριστο, τα υπόλοιπα πολιτεύματα θα πρέπει κατ' ανάγκη να είναι  ελαττωματικά. Διακρίνει τέσσερα τέτοια πολιτεύματα: την τιμοκρατία, την ολιγαρχία, τη
δημοκρατία και την τυραννία. Αντιστοιχεί μάλιστα, συνεχίζοντας την ψυχολογική αντιμετώπιση, ένα είδος ανθρώπου σε καθένα από τα πέντε πολιτεύματα. Αυτά τα πολιτεύματα είναι αξιοκρατικά διαβαθμισμένα. Η μετάβαση από την αριστοκρατία (την ιδανική δηλαδή πολιτεία όπου κυβερνούν οι άριστοι) στο αμέσως επόμενο, την τιμοκρατία, οφείλεται στη φθορά στην οποία υπόκειται η ιδανική πολιτεία, όπως κάθε ζωντανός
οργανισμός. Η αλλαγή αυτή, η φθορά, εκφράζεται ως μια ανισορροπία στην έκφραση ενός
από τα τρία συστατικά μέρη της ψυχής, του θυμοειδούς.

     Παραβάλλοντας τη μετάβαση από την αριστοκρατία στην τιμοκρατία με τη μετάβαση από μια γενιά σε άλλη, ο Πλάτων τονίζει πάλι τη σημασία της παιδείας. Η επίδραση των συμβουλών που δέχεται και αυτά που βλέπει ως νέος ο χαρακτήρας που αντιπροσωπεύει το πολίτευμα της τιμοκρατίας, ουσιαστικά δηλαδή η παιδεία του, τον οδηγούν να γίνει αυτό που γίνεται.
Με τον ίδιο τρόπο ο Πλάτωνας εξετάζει ένα-ένα τα υπόλοιπα πολιτεύματα, μέχρι το  χειρότερο απ' όλα, την τυραννία, επισημαίνοντας τη σταδιακή μείωση της αρετής και της δικαιοσύνης σε κάθε κατώτερο πολίτευμα. Δεν παραλείπει σε κάθε περίπτωση να
επισημάνει και τις επιμέρους αποκλίσεις από την ιδανική πολιτεία: την έλλειψη παιδείας,
την ανισορροπία μεταξύ των μερών της ψυχής, την ανάληψη αταίριαστων καθηκόντων.

   Ο Αριστοτέλης, όπως και στην αναζήτηση της ιδανικής πολιτείας, ξεκινά αντίστροφα: από τα υπάρχοντα πολιτεύματα. Τα χωρίζει σε δυο ομάδες των τριών, τα φυσιολογικά και τις παρεκβάσεις τους. Κριτήριο γι αυτόν τον διαχωρισμό είναι ο σκοπός ύπαρξης της πόλης, που είναι το κοινό συμφέρον των πολιτών55. Έτσι, ανεξάρτητα αν ασκούν την εξουσία ένας, λίγοι ή πολλοί, το πολίτευμα είναι σωστό εάν η εξουσίαασκείται με γνώμονα το κοινό συμφέρον. Αν όμως η εξουσία ασκείται για το συμφέρον αυτών που την ασκούν, τότε πρόκειται για παρέκβαση από το σωστό πολίτευμα. Έτσι ο Αριστοτέλης ορίζει την εξουσία του ενός ως το πολίτευμα της βασιλείας και παρέκβαση αυτής την τυραννία, την εξουσία των λίγων ως το πολίτευμα της αριστοκρατίας και παρέκβαση αυτής την ολιγαρχία και την εξουσία των πολλών ως το πολίτευμα που ονομάζει πολιτεία και παρέκβαση αυτής τη δημοκρατία.
   Όσο για το ποιο από τα τρία φυσιολογικά πολιτεύματα είναι καλύτερο, ο Αριστοτέλης, με κριτήριο την αρετή, τείνει στην εξουσία των πολλών, το πολίτευμα δηλαδή που ονομάζει πολιτεία. Το επιχείρημά του είναι ότι ακόμα και αν οι πολλοί ως άτομα δεν είναι καλύτεροι από τους λίγους, ως σύνολο το πιθανότερο είναι ότι θα είναι καλύτεροι.

6. Επίλογος

   Ο Πλάτων και ο Αριστοτέλης, δάσκαλος και μαθητής, παρουσιάζουν σε αυτά τα δύο έργα
δύο διαφορετικές πολιτικές θεωρίες με κοινές καταβολές. Οι έννοιες της ευδαιμονίας, της δικαιοσύνης, της παιδείας και του κοινού συμφέροντος είναι παρούσες, σε διαφορετικό βαθμό και στις δύο θεωρίες. Ο Πλάτων αντιμετωπίζει την πόλη ως έναν οργανισμό ανώτερο από το άτομο. Ο Αριστοτέλης δίνει μεγαλύτερη σημασία στην ατομικότητα, θεωρώντας την ευδαιμονία του ατόμου ως βασικό στόχο της ύπαρξης της πόλης. Σε κάθε θεωρία είναι παρούσα η γενικότερη φιλοσοφική θεώρηση του κάθε συγγραφέα: η θεωρία των ιδεών του Πλάτωνα και η τελεολογική θεώρηση του Αριστοτέλη.
    Είναι ακόμα φανερή η επιστημολογική εξέλιξη του μαθητή σε σχέση με τον δάσκαλο, καθώς στο λογοτεχνικό κείμενο του Πλάτωνα αντιπαρατίθεται το συστηματικό, μεθοδικό και σχετικά ψυχρό κείμενο του Αριστοτέλη. Ας σημειωθεί ακόμα η μεθοδολογική διαφορά που είναι εμφανής καθώς ο Αριστοτέλης αναλύει μεθοδικά τα συστατικά για να καταλήξει στο σύνολο, ενώ ο Πλάτων ξεκινάει την ανάλυσή του από το σύνολο. Ενδιαφέρον είναι και το γεγονός ότι, παρ' όλη την επιρροή του δάσκαλου στον μαθητή, η αμφισβήτηση προς τον δάσκαλο είναι αυτή που επέτρεψε στον μαθητή να συγκριθεί με τον δάσκαλο.
Πρόκειται λοιπόν για δύο διαφορετικές πολιτικές θεωρίες με μεγάλες ομοιότητες σε
επιμέρους στοιχεία, πολλά από τα συμπεράσματα των οποίων παραμένουν επίκαιρα μέχρι σήμερα.

ΕΠΟ22 ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ
ΠΡΩΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ
ΘΟΔΩΡΗΣ ΣΟΛΔΑΤΟΣ
ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2006



 Βιβλιογραφία
• Πλάτων, Πολιτεία Τόμος Α, μτφρ. Ιωάννης Γρυπάρης, Εκδόσεις “Ι. Ζαχαρόπουλος”,
Αθήνα 1976
• Πλάτων, Πολιτεία Τόμος Β, μτφρ. Ιωάννης Γρυπάρης, Εκδόσεις “Ι. Ζαχαρόπουλος”,
Αθήνα 1977
• Αριστοτέλη Πολιτικά τόμος πρώτος, μτφρ. Φιλολογική Ομάδα Κάκτου, Εκδόσεις
Κάκτος 1993
• Αριστοτέλη Πολιτικά τόμος δεύτερος, μτφρ. Φιλολογική Ομάδα Κάκτου, Εκδόσεις
Κάκτος 1993
• Η Ελληνική Φιλοσοφία από την Αρχαιότητα έως τον 20ο αιώνα, τόμος Α, ΕΑΠ,
Πάτρα 2002
• Julia Annas, Εισαγωγή στην Πολιτεία του Πλάτωνα, μτφρ. Χ. Γραμμένου, εκδόσεις
Καλέντης, Αθήνα 2006
• W. D. Ross, Αριστοτέλης, μτφρ. Μ. Μήτσου, ΜΙΕΤ, Αθήνα 2001
• Θεοδόσιος Πελεγρίνης, Οι πέντε εποχές της φιλοσοφίας, Ζ' έκδοση, Ελληνικά
Γράμματα, Αθήνα 1998

Σοφία Κανιάκα

Βρέθηκε βυθισμένη πολιτεία στη Σιβηρία

Στις 26 Μαΐου του 2008, ένα νέο αρχαιολογικό θαύμα αναδύθηκε κυριολεκτικά από τα βάθη μιας λίμνης!
Η ρωσική αρχαιολογική ακαδημία, με επικεφαλής τον πανεπιστημιακό καθηγητή Stanislav Grigoryev, βρέθηκε προ εκπλήξεως όταν στην περιοχή της λίμνης Turgoyak στη Νοτιοδυτική Σιβηρία αντίκρισε κολοσσιαίους μονόλιθους (ο βαρύτερος ανέρχεται στους 20 τόνους) να εξέχουν από την επιφάνεια της
Έως εκείνη τη στιγμή οι αρχαιολόγοι είχαν αποκλείσει την πιθανότητα ύπαρξης κάποιου λιμναίου οικισμού στην περιοχή. Ωστόσο, τα νέα ευρήματα (ηλικίας 6500 χιλιάδων ετών), ξεπερνούν τις προσδοκίες ακόμα και του πιο ευφάνταστου αρχαιοδίφη!
Γεγονός είναι πάντως πως η αρχαιολογία ήρθε δεύτερη καθώς ο Ιρλανδός ψυχολόγος και ιστορικός Bob Curran, το 2007 και βάσει των προσωπικών του ερευνών, είχε κάνει λόγο για μια «τιτάνια καταβυθισμένη αυτοκρατορία που καταλαμβάνει μεγάλο μέρος της Σιβηρίας».
Διατρανώνει μάλιστα την πίστη του ότι οι περίπλοκοι μεγαλιθικοί οικισμοί της Βορείου Ευρώπης και Ρωσίας αποτελούν αποικιακά «ντοκουμέντα» των Ατλάντων.
Το παράξενο όμως μ’ αυτούς τους λίθους δεν σταματά εδώ: εκτός του ότι βρέθηκαν εκεί όπου δεν θα έπρεπε να υπάρχει οικισμός, ένας από τους λίθους έχει χαραγμένο επάνω του σύμβολο που μοιάζει με το Ινδικό Ομ!
Τέλος, συνδέστε τα παραπάνω γεγονότα με αυτή την ανακάλυψη: το 2007 οι ανασκαφές του πανεπιστημίου της Αριζόνα στα ερείπια του αρχαιολογικού συγκροτήματος κτιρίων με την ονομασία Palatski έφεραν στο φως το σύμβολο Ομ σε αρκετούς πλινθόκτιστους και πέτρινους τοίχους. Η φυλή που είναι υπεύθυνη για τη δημιουργία του πανάρχαιου αυτού χώρου, φέρει την ονομασία Hisatsinom, δηλαδή «παλαιοί άνθρωποι»…
Πώς βρέθηκε το ίδιο σύμβολο σε τόσες διαφορετικές περιοχές του κόσμου;


Πηγή: περιοδικό mystery τ. 47.

Τρίτη, 14 Δεκεμβρίου 2010

Ενας πρώτος απολογισμός για τη λειτουργία του CERN

Καθώς το 2010 διανύει ήδη τις τελευταίες του εβδομάδες, ο απολογισμός του είναι οδυνηρός, και η αβεβαιότητα κυριαρχεί σε ανθρώπους και λαούς.
Η εντυπωσιακή τοιχογραφία του Josef Kristofoletti στο κτίριο του «Ατλαντα», ενός ανιχνευτή που χρησιμοποιείται για την καταγραφή των τεκταινομένων στα πειράματα του CERN.  
Η εντυπωσιακή τοιχογραφία του Josef Kristofoletti στο κτίριο του «Ατλαντα», ενός ανιχνευτή που χρησιμοποιείται για την καταγραφή των τεκταινομένων στα πειράματα του CERN. Μόνον ένα μέρος του επιστημονικού κόσμου αισθάνεται ικανοποίηση και αδημονία. Το μεγαλύτερο πείραμα, που έγινε ποτέ, ολοκληρώνει ήδη την πρώτη φάση της διεξαγωγής του. Υπάρχουν βάσιμες ελπίδες ότι η συμβολή του στην κατανόηση του Σύμπαντος θα είναι καθοριστική.
Ο αναγνώστης ίσως θυμάται ότι τον Σεπτέμβριο του 2008, τα πανηγυρικά εγκαίνια του πειράματος -που αποκλήθηκε και «πείραμα του αιώνα»- προκάλεσαν το παγκόσμιο ενδιαφέρον.
Πολύ σύντομα ωστόσο η βλάβη σε έναν από τους μαγνήτες του κολοσσιαίου επιταχυντή, που αποτελεί τη βάση του πειράματος, οδήγησε ολόκληρο το σύστημα σε αναστολή και σε επίμονους ελέγχους. Η απογοήτευση κυριάρχησε. Χάρις όμως στη μεθοδική δουλειά των επιστημόνων μια νέα αρχή του πειράματος -χωρίς τυμπανοκρουσίες αυτήν την φορά!- έγινε δυνατή τον Μάρτιο του 2010. Από τότε, τα πολύτιμα δεδομένα συλλέγονται και αναλύονται από πανίσχυρους υπολογιστές, ενώ εκατοντάδες ερευνητές σε όλο τον κόσμο προσπαθούν να τα αποκρυπτογραφήσουν.
Ο κυκλικός πάντως «Επιταχυντής Αδρονίων», που αποτελεί τη βάση του πειράματος, μοιάζει με ένα πραγματικό τέρας της Τεχνολογικής Αποκαλύψεως. Κατασκευάσθηκε στο Ευρωπαϊκό Κέντρο Πυρηνικών Ερευνών -το γνωστό CERN- της Γενεύης, και βρίσκεται σε βάθος 100 μέτρων κάτω από τη γη. Η σήραγγά του έχει περίμετρο 27 χιλιομέτρων και περιβάλλεται από χιλιάδες ηλεκτρομαγνήτες και συσκευές ελέγχου, καλωδιώσεις που αριθμούν χιλιάδες χιλιόμετρα, κυκλώματα με δεκάδες δισεκατομμύρια ηλεκτρονικά στοιχεία. Η υπερθέρμανση των υπεραγώγιμων μαγνητών -που έχουν το βαρύ καθήκον να επιταχύνουν τα σωματίδια της ύλης- αποφεύγεται χάρις σε 128 τόνους υγρού ηλίου, που κρατούν τη θερμοκρασία γύρω στους 271 βαθμούς Κελσίου κάτω από το μηδέν!
Δέος όμως δεν προκαλεί μόνον το τεχνολογικό μέγεθος του πειράματος, αλλά και η ίδια η αποστολή του. Διότι, προσπαθεί να αναπαραστήσει τις αρχέγονες συνθήκες, που επικρατούσαν τις πρώτες στιγμές της δημιουργίας του Σύμπαντος. Σύμφωνα με τη σύγχρονη επιστήμη, το Σύμπαν δημιουργήθηκε από μια αδιανόητη, Μεγάλη Εκρηξη -την περιώνυμη πια Big Bang- πριν από 14 περίπου δισεκατομμύρια χρόνια. Οι απίστευτα υψηλές ενέργειες και θερμοκρασίες, που επικρατούσαν στην αρχή, επέτρεπαν στα αρχέγονα σωματίδια της ύλης να γεννώνται και να μετασχηματίζονται, ενώ κυρίαρχος ήταν επίσης και ο ρόλος του φωτός.
Οι ακραίες πάντως συνθήκες της Μεγάλης Αρχής προσομοιώνονται στον επιταχυντή με ένα έμμεσο τρόπο. Δέσμες πρωτονίων, που κινούνται κατά αντίστροφη φορά, ωθούνται διαρκώς από τους μαγνήτες και αποκτούν τεράστιες ενέργειες. Οταν η ταχύτητά τους πλησιάσει την ταχύτητα του φωτός -δηλαδή τα 300.000 χιλιόμετρα το δευτερόλεπτο!- τα πρωτόνια αφήνονται να συγκρουσθούν μεταξύ τους. Οι κατακλυσμικές αλληλοεπιδράσεις, που ακολουθούν τις συγκρούσεις, επιτρέπουν τη μελέτη της ύλης στο έσχατο επίπεδό της, αλλά και των δυνάμεων που δέσποζαν στο πρώιμο Σύμπαν.
Σε αυτή τη βάση λειτούργησε ο επιταχυντής από τον Μάρτιο έως τον Νοέμβριο. Υπολογίζεται μάλιστα ότι καταγράφηκαν έξι τρισεκατομμύρια συγκρούσεις πρωτονίων, που αναμένουν ήδη την ανάλυση και την επεξεργασία τους. Στη συνέχεια, το ερευνητικό πρόγραμμα του επιταχυντή στράφηκε με τόλμη προς μιαν άλλη κατεύθυνση. Αντί πρωτονίων, από τις 7 Νοεμβρίου, άρχισε να επιταχύνει τα πολύ βαρύτερα ιόντα μολύβδου -άτομα δηλαδή μολύβδου χωρίς τα ηλεκτρόνιά τους- και να τα οδηγεί και πάλι σε συγκρούσεις. Οι θερμοκρασίες, που αναπτύχθηκαν τώρα, ήταν εκατομμύρια φορές μεγαλύτερες από εκείνες στο κέντρο του Ηλίου! Τα αποτελέσματα ήσαν εκτυφλωτικά: Οι πυρήνες των ατόμων κατέρρευσαν, ενώ δημιουργήθηκε ένα «πλάσμα» από τα αρχέγονα συστατικά της ύλης, όπως εκείνο που υπήρχε μερικά χιλιοστά του δευτερολέπτου μετά την Μεγάλη Εκρηξη. Ο ενθουσιασμός των επιστημόνων υπήρξε ασυγκράτητος.
Ας σημειωθεί ότι στα σημεία όπου συγκρούονται οι δέσμες των πρωτονίων ή των ιόντων, ογκώδεις ανιχνευτές καταγράφουν τις συγκρούσεις και με ηλεκτρονικές διατάξεις απίστευτης πολυπλοκότητας διερευνούν την «ταυτότητά» τους. Ενας για παράδειγμα από τους ανιχνευτές, που αποκαλείται ΑΤΛΑΣ, υπερβαίνει κατά πολύ και τους ίδιους τους συνειρμούς που δημιουργεί η ονομασία του: Εχει μήκος 46 μέτρα και ύψος 25 μέτρα· ενώ το βάρος του φθάνει τους 9.000 τόνους!
Για να εξανθρωπισθεί μάλιστα η εμφάνιση του ανιχνευτή, επιστρατεύθηκε ο αμερικανός καλλιτέχνης Josef Kristofoletti, που ζωγράφισε σε μια πλευρά του κτιρίου μια εντυπωσιακή τοιχογραφία. «Δουλεύοντας στην Ιταλία», λέει ο ίδιος, «θαύμασα τα φρέσκο της Αναγεννήσεως, που συχνά αντλούσαν το θέμα τους από τη θρησκευτική μυθολογία. Στα δικά μου τα μάτια, ο Μεγάλος Επιταχυντής Αδρονίων μοιάζει με ένα πρωτόφαντο, Καθεδρικό Ναό της Επιστήμης. Η δουλειά μου ίσως είναι λοιπόν μια μοντέρνα εκδοχή των θρησκευτικών αναπαραστάσεων».
Ο Μεγάλος λοιπόν Επιταχυντής Αδρονίων, που διερευνά τις πρώτες στιγμές της Γενέσεως, κλείνει αυτές τις ημέρες ένα πρώτο και επιτυχημένο κύκλο λειτουργίας. Αφού μεσολαβήσει μια «ανάπαυλα» για την αναγκαία συντήρηση και ελέγχους, θα επανέλθει σε λειτουργία, και μάλιστα σε υψηλότερες ενέργειες, στα μέσα του 2011. Μοιάζει έτσι με ένα τεράστιο, μεταλλικό φίδι, κουλουριασμένο κάτω από τα κτίρια και το καταπράσινο έδαφος του CERN, που βρίσκεται περιοδικά σε νάρκη. Είναι όμως ένα φίδι, που δαγκώνει την ουρά του: Διότι προσπαθεί να διερευνήσει τα μυστικά του Σύμπαντος, αναλύοντας και μελετώντας τον μικρόκοσμο της ύλης. Αυτή η αντίληψη, που συνδέει το απειροστά μικρό με το απέραντα μεγάλο, υπήρξε μια σπουδαία κατάκτηση στην ιστορία της επιστήμης. Αξίζει μάλιστα να υπογραμμισθεί -και να υπογραμμισθεί με έμφαση!- ότι η παρουσία των ελλήνων επιστημόνων στον δύσκολο αλλά και πρωτοποριακό αυτό τομέα, υπήρξε πάντοτε ουσιαστική.
Είναι όμως η στιγμή να παραμερίσει κανείς το δέος, που προκαλούν το μέγεθος και η πολυπλοκότητα του πειράματος, και να αναζητήσει τις προοπτικές του: Τι περιμένει ο επιστημονικός κόσμος από τη διεξαγωγή του, πως δικαιολογούνται το τερατώδες κόστος και η προσπάθεια που απαιτεί το πείραμα;
Στα ερωτήματα αυτά, δεν υπάρχουν μονοσήμαντες απαντήσεις. Ο επιταχυντής αδρονίων είναι συνοπτικά ένα υπερμεγέθες μικροσκόπιο, στραμμένο προς το εσωτερικό της ύλης. Αποτελεί όμως ταυτόχρονα και μια χρονομηχανή, που θα επιτρέψει στους επιστήμονες να δουν το παρελθόν του Σύμπαντος, να ψαύσουν τις πρώτες στιγμές της δημιουργίας.
Ετσι αναμενόμενη είναι, για παράδειγμα, η ανακάλυψη του σωματίου Higgs, που με μεγάλη δόση υπερβολής ονομάσθηκε και «σωματίδιο του Θεού». Αν η φευγαλέα ύπαρξή του επιβεβαιωθεί -σημειωτέον, ότι ζει πολύ λιγότερο από ένα τρισεκατομμυριοστό του δευτερολέπτου!- ένα μεγάλο βήμα προς την «Ενιαία Θεωρία» θα έχει πραγματοποιηθεί. Η θεωρία αυτή, που αναζητείται με πάθος από τους φυσικούς, θα περικλείει σε λίγες μόνον εξισώσεις όλες τις δυνάμεις και τα θεμελιώδη σωματίδια του Σύμπαντος.
Υπάρχουν όμως κι άλλες προσδοκίες: Οτι το πανίσχυρο αυτό μικροσκόπιο, που κατευθύνεται στα έγκατα της ύλης και του συμπαντικού μας παρελθόντος, θα διερευνήσει το ενδεχόμενο ύπαρξης και άλλων διαστάσεων, πέραν από εκείνες του χώρου και του χρόνου, που μας είναι οικείες· ότι, χάρις στις απίστευτες ενέργειες που θα αποκτήσουν οι δέσμες πρωτονίων, δεν πρέπει να αποκλεισθεί ακόμα και η δημιουργία μικρών μαύρων οπών· ότι, τέλος, το κολοσσιαίο πείραμα ίσως δώσει πρώτη φορά ενδείξεις για την υφή της άγνωστης, σκοτεινής ύλης που, όπως πιστεύουν οι αστρονόμοι, αποτελεί το ένα τέταρτο του Σύμπαντος!
Οπως πάντως δείχνει η ιστορία της επιστήμης, η αξία ενός πειράματος δεν έγκειται μόνον στην επιβεβαίωση κάποιων προβλέψεων ή ιδεών. Μεγάλη σημασία έχει συχνά η έκπληξη, μια απροσδόκητη ανακάλυψη που ίσως ανατρέψει τις κατεστημένες αντιλήψεις. Είναι λοιπόν ευνόητη η αγωνία των επιστημόνων, καθώς διαρκώς και ισχυρότερες δέσμες πρωτονίων θα ξεχύνονται στον άγνωστο κόσμο της Μεγάλης Αρχής.
Ενα όμως σημείο αναδύεται με αδιάψευστη βαρύτητα. Εποικος ενός ιδιόμορφου πλανήτη, που αποτελεί κουκκίδα απειροελάχιστη σε ένα απέραντο Σύμπαν, δέσμιος της πεπερασμένης του ζωής, ο άνθρωπος δεν παύει εντούτοις να θέτει ερωτήματα που αγγίζουν την ίδια του την ύπαρξη και την ύπαρξη του κόσμου. Αν αυτό συνιστά το μεγαλείο ή την σισύφεια μοίρα του, είναι μια απάντηση που ξεπερνά κατά πολύ την επιστήμη.

Κοντά στην έξοδο από το Ηλιακό Σύστημα το Voyager 1

Κοντά στην έξοδο από το Ηλιακό μας Σύστημα είναι το Voyager 1, το διαστημόπλοιο που βρίσκεται στη μεγαλύτερη απόσταση από τη Γη - περίπου 17,4 δισ. χλμ μακριά μας.
Σύμφωνα με τους επιστήμονες της Nasa, το διαστημόπλοιο εντόπισε μια διαφορά στη ροή των σωματιδίων που το περιβάλλουν.
Αυτά τα σωματίδια, που προέρχονται από τον ήλιο, κινούνται πλέον με πλάγια κατεύθυνση, κάτι που σημαίνει ότι το Voyager βρίσκεται κοντά στο άλμα προς το διαστρικό Διάστημα - το Διάστημα μεταξύ των άστρων.
"Όταν το Voyager ξεκίνησε το ταξίδι του δεν είχαμε ιδέα για το πόσο μακριά θα έπρεπε να ταξιδέψουμε για να βγούμε από το Ηλιακό Σύστημα. Τώρα γνωρίζουμε ότι σε περίπου πέντε χρόνια, είναι πιθανό να το καταφέρουμε  για πρώτη φορά". Ο αρχικός στόχος τους ανιχνευτή της NASA ήταν η διεξαγωγή έρευνας για το εξωτερικό των πλανητών Δίας, Κρόνος, Ουρανός και Ποσειδώνας, έργο  που ολοκληρώθηκε το 1989. Στη συνέχεια, συνέχισε την πορεία του προς το βαθύ διάστημα, με γενική κατεύθυνση το κέντρο του Γαλαξία μας.
Τα ηλεκτρικά φορτισμένα σωματίδια του ηλιακού ανέμου δημιουργούν γύρω από το Ηλιακό σύστημα μια φούσκα, γνωστή ως ηλιόσφαιρα. Ο ηλιακός άνεμος ταξιδεύει με “υπερηχητική” ταχύτητα αρχικά και στη συνέχεια επιβραδύνει. Το σημείο όπου ο ηλιακός άνεμος επιβραδύνει αποκαλείται σοκ τερματισμού και το όριο αυτό ονομάζεται ηλιόπαυση. Το Voyager έχει υπολογίσει την ταχύτητα του ανέμου στο σημείο που τώρα βρίσκεται, στο μηδέν.
"Έχουμε φτάσει στο σημείο, όπου ο άνεμος του Ήλιου, που μέχρι στιγμής πραγματοποιούσε κίνηση προς τα έξω, κινείται μόνο πλευρικά, έτσι ώστε να καταλήξει στην ουρά της ηλιόσφαιρας", δήλωσε ο καθηγητής Στόουν.
To Voyager 1 εκτοξεύτηκε το 1977 και  λίγο μετά το Voyager 2. Τόσο το ένα όσο και το άλλο μη επανδρωμένο διαπλανητικό διαστημόπλοιο, μεταφέρει ένα δίσκο από χρυσάφι, με ήχους, μουσική και εικόνες από τη Γη, για την περίπτωση που συναντήσουν ποτέ εξωγήινη ζωή.

Δευτέρα, 13 Δεκεμβρίου 2010

Διδυμίδες: Ερχεται η "βροχή" των αστεριών



Μια νέα βροχή διαττόντων αστέρων, των Διδυμίδων, θα είναι ορατή από πολλές χώρες, μεταξύ αυτών και από την Ελλάδα, με αποκορύφωμα τη νύχτα της Δευτέρας 13 Δεκεμβρίου προς το ξημέρωμα της Τρίτης 14 Δεκεμβρίου, με πιθανή καλύτερη ώρα παρατήρησης στις 2 μετά τα μεσάνυχτα.

Οι Διδυμίδες, που συνήθως διαρκούν από τις 7 έως τις 16 Δεκεμβρίου, παράγουν ένα από τα θεαματικότερα φαινόμενα διαττόντων μέσα στο έτος, αν οι κατά τόπους καιρικές συνθήκες το επιτρέπουν.

Ο ρυθμός που θα πέφτουν τα ορατά μετέωρα, αναμένεται να είναι γύρω στα 50-60 την ώρα, ενώ αν υπάρχει αρκετό σκοτάδι στον ουρανό, θα μπορούσαν να παρατηρηθούν ακόμα και 100-120, με ταχύτητα περίπου 35 χιλιόμετρα ανά δευτερόλεπτο το καθένα. Είναι πιθανό τα πρώτα μετέωρα να είναι ορατά από τις 10 το βράδυ της 13ης Δεκεμβρίου, κάτι που θα επέτρεπε ακόμα και στα παιδιά να δουν μερικά πεφταστέρια, πριν πάνε για ύπνο.

Τα μάτια σας απόψε στον ουρανό!

Η ιστορία των Διδυμίδων

Οι Διδυμίδες, που έκαναν την πρώτη εμφάνισή τους στα μέσα του 1800, έχουν πάρει το όνομά τους από τον αστερισμό των Διδύμων, από όπου φαίνεται να προέρχονται. Η ιδιαιτερότητά τους είναι ότι, αντίθετα με τις περισσότερες βροχές διαττόντων, δεν προέρχονται στην πραγματικότητα από θραύσματα κάποιου κομήτη, αλλά από ένα άλλου είδους μυστηριώδες ουράνιο σώμα, μάλλον αστεροειδή, τον αποκαλούμενο "3200 Φαέθωνα", που ανακαλύφθηκε το 1983 από το δορυφόρο IRAS της Αμερικανικής Διαστημικής Υπηρεσίας.

Πρόκειται για ένα σκοτεινό βραχώδες αντικείμενο, χωρίς "ουρά", που μερικοί αστρονόμοι θεωρούν "νεκρό" πια κομήτη, το οποίο όμως δεν αφήνει στο πέρασμα του αρκετή σκόνη για να εξηγήσει τη δημιουργία της βροχής διαττόντων. Οι επιστήμονες που έχουν μελετήσει τις τροχιές των μετεώρων των Διδυμίδων, πιστεύουν ότι μάλλον προέρχονται από μεγάλες ποσότητες υλικών που εκτινάχθηκαν από τον "3200 Φαέθωνα", όταν αυτός είχε πλησιάσει πολύ τον ήλιο.

Ο "Φαέθων" έχει μια εκκεντρική ιδιαίτερα ελλειπτική τροχιά, η οποία κάθε 1,4 χρόνια τον φέρνει ανάμεσα στον Ερμή και τον Ήλιο, με συνέπεια, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις μερικών αστρονόμων, ανά τακτικά χρονικά διαστήματα να "ψήνεται" από την ηλιακή ακτινοβολία και έτσι να τροφοδοτεί πιθανώς με νέες εκροές σκόνης το ρεύμα που προκαλεί τις Διδυμίδες, όταν τα μετέωρα εισέρχονται στην γήινη τροχιά και καίγονται από την ατμόσφαιρα του πλανήτη μας. Άλλοι επιστήμονες όμως επιμένουν ότι η παραπάνω διαδικασία δεν μπορεί να εξηγήσει πραγματικά τον μεγάλο αριθμό σωματιδίων σκόνης που πέφτουν στη Γη με την μορφή μετεώρων.

Σύμφωνα με τον αστρονόμο Μπιλ Κουκ της NASA, από όλα τα "ρεύματα" σκόνης και θραυσμάτων που συναντά κάθε χρόνο η τροχιά της Γης, το  μεγαλύτερο είναι αυτό που δημιουργεί τους Διδυμίδες διάττοντες. Όπως είπε όμως, το μυστήριο της προέλευσης και δημιουργίας των Διδυμίδων δεν έχει ακόμα λυθεί οριστικά.

protothema.gr

Σάββατο, 11 Δεκεμβρίου 2010

Μεταϋλικά: τα κάνουν αόρατα!

Ο,τι μέχρι χθες ήταν ανέφικτο, η σημερινή τεχνολογία αιχμής το καθιστά εφικτό. Μολονότι υπερβολικά αισιόδοξη, η παραπάνω πρόταση φαίνεται πως επιβεβαιώνεται από κάποιες πρόσφατες ανακοινώσεις σχετικά με την κατασκευή ενός «μαγικού» μανδύα, ο οποίος επιδρώντας πάνω στο χωροχρόνο έχει την ικανότητα να καθιστά κυριολεκτικά αόρατα τα αντικείμενα που περιβάλλει.
Στην πραγματικότητα, το νέο τεχνολογικό θαύμα είναι το προϊόν πολύχρονων και συχνά μυστικών ερευνών πάνω στα αινιγματικά «μεταϋλικά»: χημικές δομές που δημιουργούνται στο εργαστήριο και οι οποίες όταν αναμιγνύονται με τη συνήθη ύλη τής χαρίζουν απρόσμενες οπτικές ιδιότητες, π.χ. μπορούν να την κάνουν... αόρατη. Γεγονός που εξηγεί τόσο το μεγάλο ενδιαφέρον της στρατιωτικής βιομηχανίας όσο και την άκρα μυστικότητα που καλύπτει τις σχετικές έρευνες για αυτά τα μεταϋλικά.
Στη σύγχρονη λογοτεχνία του φανταστικού και στην επιστημονική φαντασία το θέμα της αορατότητας επιστρέφει σταθερά και επίμονα, είτε ως λογοτεχνικό τέχνασμα είτε ως φουτουριστικό τέχνημα: από τον Αόρατο Ανθρωπο του Γουέλς έως τον μαγικό μανδύα του Χάρι Πότερ, και από το σατανικό δαχτυλίδι του Αρχοντα των Δαχτυλιδιών μέχρι τις ταινίες Σταρ Τρεκ.

Για παράδειγμα, στην ταινία Σταρ Τρεκ 4 «Επιστροφή στη Γη», το σκάφος Εντερπράιζ καταφέρνει να πάρει τον έλεγχο του μαχητικού σκάφους των Κλίγκον το οποίο διαθέτει ένα μυστικό όπλο, μια συσκευή απόκρυψης που προσφέρει ένα μεγάλο στρατηγικό πλεονέκτημα στα διαστημόπλοια του στόλου των Κλίγκον: η συσκευή αυτή τα καθιστά αόρατα στα ραντάρ και στο ορατό φως.

Αντίθετα, ο ασημένιος μανδύας του Χάρι Πότερ αποτελεί ένα τυπικό παράδειγμα ενδύματος με
μαγικές ιδιότητες. Η ύφανση του μανδύα με τρίχες από ένα μυθικό πιθηκοειδές πλάσμα, που ονομάζεται Ημιάμφιος (Demiguise), επιτρέπει σε όποιον τον φορά να γίνεται αόρατος στα μάτια των άλλων. Πρόκειται λοιπόν για ένα ένδυμα-καμουφλάζ.

Το δαχτυλίδι του Πλάτωνα
Οσο για το δαχτυλίδι του Αρχοντα των Δαχτυλιδιών, θα πρέπει αναμφίβολα να θεωρηθεί κι αυτό ένα μαγικό τέχνημα, αφού με κάποιον ασαφή και απροσδιόριστο τρόπο, δηλαδή διά μαγείας, χαρίζει αορατότητα σε όποιον ή όποια το φορά. Αν μάλιστα θα ήθελε κανείς να μάθει από πού εμπνεύσθηκε ο Τόλκιν την ιδέα αυτού του «δαχτυλιδιού του κακού», που με τόση φαντασία περιγράφει στο έργο του, θα πρέπει να την αναζητήσει στον πλατωνικό μύθο του δαχτυλιδιού του Γύγη (Πολιτεία, 359 d -360 d3).
Ο Γύγης ήταν ένας φτωχός βοσκός στην υπηρεσία του βασιλιά της Λυδίας. Κάποτε, ύστερα από μια νεροποντή και έναν μεγάλο σεισμό, η γη άνοιξε και σε ένα βαθύ ρήγμα ο Γύγης ανακάλυψε ένα κούφιο μεταλλικό άλογο που έκρυβε μέσα του το πτώμα ενός γιγάντιου ανθρωπόμορφου πλάσματος με ένα χρυσό δαχτυλίδι στο δάχτυλό του. Ο Γύγης πήρε μαζί του το δαχτυλίδι όταν επέστρεψε στην επιφάνεια της Γης.
Οπως όμως θα ανακαλύψει αργότερα τυχαία, το δαχτυλίδι αυτό είχε τη μαγική ιδιότητα να κάνει αόρατο όποιον το φορούσε αν το περιέστρεφε προς το εσωτερικό της παλάμης του, ενώ γινόταν ξανά ορατός μόλις το περιέστρεφε προς τα έξω. Χάρη σ' αυτήν την ιδιότητα του δαχτυλιδιού ο βοσκός θα ξελογιάσει τη βασίλισσα, κατόπιν με τη βοήθειά της θα σκοτώσει το βασιλιά, και εν τέλει θα ανέβει ο ίδιος στο θρόνο.
Είναι φανερό ότι, σε αντίθεση με το μύθο του Τόλκιν, η κατάσταση της αφάνειας, δηλαδή της αορατότητας, που περιγράφεται στον πλατωνικό μύθο, δεν χρησιμεύει στον Πλάτωνα για να προβάλει σκοταδιστικές ή μαγικές εικασίες περί της προέλευσης του κακού, αλλά μάλλον για να αναδείξει τις ιδέες του περί δικαίου και αδίκου στα ανθρώπινα πράγματα.
Μαγεία ή τεχνολογία
Αν επιμείναμε στην προϊστορία των σημερινών επιστημονικών ιδεών περί αορατότητας, είναι γιατί πιστεύουμε ότι μόνον έτσι μπορεί να αποκαλυφθεί πλήρως το βαθύτερο νόημα και η σημασία των πρόσφατων τεχνοεπιστημονικών καινοτομιών. Εξάλλου, «κάθε τεχνολογική εφαρμογή, εφόσον λειτουργεί απρόσκοπτα, μοιάζει με μαγεία», όπως πολύ εύστοχα υποστήριζε ο Αρθουρ Κλαρκ.
Πράγματι, δύο πρόσφατες επιστημονικές ανακοινώσεις επιβεβαιώνουν, άθελά τους, τις υπόγειες σχέσεις που υπάρχουν μεταξύ της μαγικής και της τεχνοεπιστημονικής σκέψης. Η πρώτη ανακοίνωση δημοσιεύτηκε πριν από έναν μήνα στην έγκριτη επιστημονική επιθεώρηση «Journal of Optics» και αφορά την κατασκευή ενός μανδύα σαν αυτόν του Χάρι Πότερ. Στο Ινστιτούτο Φυσικής του Imperial College του Λονδίνου, μια μικρή ομάδα ερευνητών κατάφερε να δημιουργήσει έναν ηλεκτρομαγνητικό μανδύα ο οποίος δρώντας πάνω σε μια αλληλουχία από χωροχρονικά συμβάντα είναι ικανός να τα καθιστά αόρατα.
Φανταστείτε την ακόλουθη σκηνή: ένας άνθρωπος βρίσκεται στο δρόμο τυλιγμένος σε αυτόν τον χωροχρονικό μανδύα και μας χαιρετά κουνώντας το χέρι του. Για όποιον τον κοιτά η χειρονομία του αυτή θα είναι εντελώς αόρατη, και ο άνθρωπος θα φαίνεται εντελώς ακίνητος, σαν να έχει παγώσει. Πώς το πέτυχαν αυτό; Πολύ «απλά», χειραγωγώντας κατάλληλα την ταχύτητα του φωτός.
Συνήθως βλέπουμε ένα πρόσωπο ή ένα αντικείμενο επειδή οι φωτεινές ακτίνες που πέφτουν πάνω του ανακλώνται και φτάνοντας στα μάτια μας μάς επιτρέπουν να δημιουργούμε μια οπτική σκηνή. Αν τώρα με τα κατάλληλα υλικά καταφέρναμε να χειραγωγήσουμε την ταχύτητα του φωτός, φωτίζοντας το πρόσωπο αυτό μόνο πριν και μετά τη χειρονομία που εκτελεί, τότε θα είχαμε εξαλείψει το κλάσμα χρόνου στη διάρκεια του οποίου συντελείται αυτή η χειρονομία και επομένως θα την είχαμε καταστήσει αόρατη για κάθε παρατηρητή που εκείνη τη χρονική στιγμή θα την έβλεπε!
Αυτή την απίστευτη οπτική εξαφάνιση φαίνεται πως πέτυχαν οι ερευνητές στη Βρετανία. Οι Μ. McCall, Ρ. Kinsler, Α. Favaro και Α. Boardman υποστηρίζουν ότι με τον ηλεκτρομαγνητικό τους μανδύα μπορούν να επεμβαίνουν χωροχρονικά κόβοντας και μοντάροντας κατά βούληση την εξέλιξη μιας οπτικής σκηνής.
Τα εξωτικά μεταϋλικά
Το εύλογο ερώτημα είναι πώς ακριβώς καταφέρνουν αυτές και άλλες παρόμοιες έρευνες να πετυχαίνουν τέτοιες απολύτως αληθοφανείς οφθαλμαπάτες; Η απάντηση θα πρέπει να αναζητηθεί σε δύο σχετικά νέους τομείς της σύγχρονης τεχνοεπιστήμης: τα μεταϋλικά και τη νανοτεχνολογία.
Τι ακριβώς όμως είναι τα μεταϋλικά; Πρόκειται για χημικές ουσίες κατασκευασμένες στο εργαστήριο ώστε να αποκτούν εντελώς αφύσικες οπτικές ιδιότητες.
Το αποτέλεσμα της παρουσίας τέτοιων χημικών ουσιών μέσα ή γύρω από ένα σώμα είναι να καμπυλώνονται με ανορθόδοξους τρόπους τα ηλεκτρομαγνητικά κύματα (και άρα και το ορατό φως) που φτάνουν έως αυτό το σώμα. Και τα πλέον αποτελεσματικά μεταϋλικά θεωρούνται εκείνα που είναι ικανά να εξαλείψουν κάθε αντανάκλαση ή σκιά του αντικειμένου το οποίο περιβάλλουν και συνεπώς να το καταστήσουν εντελώς αόρατο σε συγκεκριμένα μήκη κύματος.
Η αποτελεσματικότητα των μεταυλικών εξαρτάται από την ικανότητά τους να επηρεάζουν ό,τι οι φυσικοί ονομάζουν «δείκτη διάθλασης». Συγκεκριμένα, αυτός ο δείκτης διάθλασης θα πρέπει να γίνει αρνητικός, κάτι που μέχρι πριν από λίγα μόνο χρόνια εθεωρείτο επιστημονική φαντασία ή μαγεία και όχι βέβαια «σοβαρή» επιστήμη. Και εδώ υπεισέρχονται οι νέες νανοτεχνολογίες, που μας προσφέρουν τη δυνατότητα, με τη χρήση κατάλληλων μεταϋλικών, να εξαναγκάζουμε τις ακτίνες του φωτός να παρακάμπτουν το αντικείμενο, ώσπου τελικά να γίνεται εντελώς αόρατο.


enet.gr

«Εξωγήινο» βακτήριο και στο βυθό της Σαντορίνης

Της ΚΑΤΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΑΔΗ

Μπορεί οι άνθρωποι όλου του κόσμου να ασχολούνται με τη λίμνη Μόνο στη δυτική ακτή της Καλιφόρνιας, όπου η NASA ανακάλυψε το «εξωγήινο» βακτήριο, όμως οι επιστήμονες έχουν στρέψει εδώ και χρόνια το βλέμμα στο ελληνικό αρχιπέλαγος και, μάλιστα, στον υποθαλάσσιο χώρο του.
Συλλογή, με τον βραχίονα του βαθυσκάφους, βακτηριακού υλικού στον πυθμένα του κρατήρα, ο οποίος καλύπτεται από κοκκινωπές-πορτοκαλιές μικροβιακές αποικίες

Συλλογή, με τον βραχίονα του βαθυσκάφους, βακτηριακού υλικού στον πυθμένα του κρατήρα, ο οποίος καλύπτεται από κοκκινωπές-πορτοκαλιές μικροβιακές αποικίες Ενεργά υδροθερμικά πεδία, παράξενα βακτήρια και ιδιόμορφες συνθήκες περιβάλλοντος, ίδιες μ' εκείνες που επικρατούν σε άλλους πλανήτες του ηλιακού συστήματος, καταγράφουν οι γεωλόγοι στο υποθαλάσσιο ηφαίστειο Κολούμπος -το οποίο «κρύβεται» 6,5 χλμ. βορειοανατολικά της Σαντορίνης- σε πρόσφατη ωκεανογραφική έρευνα.

Ο Κολούμπος, το υποθαλάσσιο ενεργό ηφαίστειο που ανήκει στο ηφαιστειακό τόξο του Νοτίου Αιγαίου, με διάμετρο καλντέρας 1.500 μ., έγινε γνωστός έπειτα από μεγάλη ηφαιστειακή έκρηξη στις 27 Σεπτεμβρίου 1650. Τότε είχαν προκληθεί τεράστιες καταστροφές που συνοδεύτηκαν από τσουνάμι, ενώ βρήκαν το θάνατο πάνω από 50 άνθρωποι. Το 2006 επιστήμονες του ΕΛΚΕΘΕ είχαν φέρει στο φως το ιδιόμορφο περιβάλλον που αναπτύχθηκε στον κρατήρα του ηφαιστείου και, έκτοτε, το ενδιαφέρον της παγκόσμιας επιστημονικής κοινότητας επικεντρώνεται στην περιοχή αυτή.

Πριν από λίγες εβδομάδες ολοκληρώθηκε ένα πρωτότυπο ερευνητικό πρόγραμμα με τίτλο «New Frontiers in Ocean Exploration 2010» (με τη συνεργασία του University of Rhode Island (URI), του Τμήματος Γεωλογίας και Γεωπεριβάλλοντος του Πανεπιστημίου Αθηνών, του ΙΓΜΕ και άλλων ινστιτούτων, που διήρκεσε από 29 Ιουλίου ώς 13 Αυγούστου και από 3 ώς 16 Οκτωβρίου 2010 και που «έβγαλε» πολλά ευρήματα. «Παρ' ότι θα μπορούσαμε να πούμε πολλά, τόσο για την αποστολή όσο και για τα ευρήματα, θα σταθώ σε κάτι πολύ συγκεκριμένο», λέει στην «Ε» η υπεύθυνη της ελληνικής αποστολής, γεωλόγος-ωκεανογράφος δρ Παρασκευή Νομικού. «Ολος ο πυθμένας του Κολούμπου -όπως φάνηκε από τις εικόνες που "έστειλαν" τηλεκατευθυνόμενα ρομπότ στο Ω/Κ σκάφος "Nautilus"- καλύπτεται από ένα κοκκινωπό πορτοκαλί στρώμα από βακτήρια πάχους μερικών εκατοστών, το οποίο απλώνεται μέχρι 250 μέτρα σε όλες τις εσωτερικές πλευρές του κρατήρα. Τα βακτήρια αυτά μοιάζουν μ' εκείνα που ανακαλύφθηκαν πρόσφατα στις ΗΠΑ: ζουν στο σκοτάδι, σε τοξικά περιβάλλοντα μεγάλων πιέσεων και υψηλών θερμοκρασιών και χρησιμοποιούν τα υδροθερμικά ρευστά και τα αέρια που εξέρχονται από τις "καμινάδες" του ηφαιστείου ως δική τους πηγή ενέργειας (χημοσύνθεση) αντί του ηλιακού φωτός (φωτοσύνθεση)».

Σύμφωνα με τους επιστημονικούς υπευθύνους του προγράμματος Steve Carey, Robert Ballard και Katherine Croff Bell, «ο Κολούμπος είναι ένα ενεργό ηφαίστειο με έντονο υδροθερμικό πεδίο, το οποίο αξίζει να μελετηθεί περαιτέρω». Η μοναδικότητα του Κολούμπου, σύμφωνα με τους ερευνητές, έγκειται στο ότι βρίσκεται σε τεκτονικό περιβάλλον σύγκλισης των λιθοσφαιρικών πλακών και όχι απόκλισης, όπως παρατηρείται στις μεσωκεάνιες ράχες και μάλιστα σε πολύ μικρό βάθος. Επίσης, παρατηρείται ενεργή διαφυγή αερίων μαζί με ρευστά υψηλής θερμοκρασίας, γνώρισμα μοναδικό σε υποθαλάσσια ηφαιστειακά κέντρα μικρού βάθους σε περιβάλλοντα σύγκλισης των λιθοσφαιρικών πλακών.

Το πιο σημαντικό στοιχείο της συγκεκριμένης ωκεανογραφικής έρευνας, όμως, πέρα από τις επιστημονικές ανακαλύψεις, είναι πως για πρώτη φορά δόθηκε η δυνατότητα της on-line πρόσβασης της ωκεανογραφικής έρευνας. Μέσω του www.nautiluslive.org οι ενδιαφερόμενοι (απλοί άνθρωποι) παρακολουθούσαν από την οθόνη του υπολογιστή τους τις επιστημονικές διεργασίες που γίνονται πάνω στο πλοίο και συμμετείχαν στις συζητήσεις των ερευνητών, θέτοντας τα δικά τους ερωτήματα.
antoniadi@enet.gr

enet.gr

Πέμπτη, 2 Δεκεμβρίου 2010

Νέα μορφή ζωής γεννήθηκε στην NASA

Λονδίνο 2 Δεκεμβρίου 2010 [21:10]

Η λίμνη Μόνο και το βακτήριο Halomonadacea

Ομάδα ερευνητών με επικεφαλής επιστήμονες της NASA ανακάλυψαν στην λίμνη Mono το Halomonadacea, ένα βακτήριο που καταφέρνει να συντηρείται καταναλώνοντας αρσενικό. Οι επιστήμονες της NASA πραγματοποίησαν στην συνέχεια πειράματα στο εργαστήριο με το βακτήριο και προς έκπληξη τους διαπίστωσαν ότι το βακτήριο κατάφερε να ενσωματώσει το αρσενικό μέσα στο DNA του.

Μέχρι σήμερα γνωρίζαμε ότι για να αναπτυχθεί μια μορφή ζωής στην Γη πρέπει απαραιτήτως να περιέχει έξι βασικά συστατικά (άνθρακα, υδρογόνο, οξυγόνο, άζωτο, φώσφορο και θείο) και δεν είχε εντοπισθεί καμία μορφή ζωής που να ερχόταν σε αντίθεση με αυτό τον "χρυσό κανόνα" της βιοχημείας. Οι επιστήμονες και ειδικά οι αστροβιολόγοι που αναζητούν την ζωή έξω από την Γη υποστήριζαν εδώ και καιρό ότι οι εξωγήινες μορφές ζωής είναι πολύ πιθανό να βασίζονται σε άλλους κανόνες βιοχημείας. Για παράδειγμα, έχουν διατυπώσει την άποψη ότι μπορεί να έχουν αναπτυχθεί στο διάστημα μορφές ζωής που αντί για νερό να βασίζουν την ύπαρξη τους σε άλλα στοιχεία που αφθονούν στο δικό τους περιβάλλον όπως η αμμωνία.

Η ανακάλυψη του βακτηρίου έρχεται να επιβεβαιώσει τους αστροβιολόγους και να στηρίξει την άποψη τους ότι η ζωή μπορεί να υποστηρίζεται και σε άλλους κόσμους έχοντας προσαρμοστεί στα τοπικά περιβάλλοντα. Σύμφωνα με ειδικούς, η ύπαρξη του βακτηρίου εκτός των άλλων δημιουργεί νέα δεδομένα για τις συνθήκες κάτω από τις οποίες αναπτύχθηκε και εξελίχθηκε η ζωή στην Γη.
ΤΟ ΒΗΜΑ

Δ. Σιμόπουλος στη zougla.gr: Σημαντική ανακάλυψη το βακτήριο

Πρώτη καταχώρηση: Πέμπτη, 2 Δεκεμβρίου 2010, 22:23

Χρήστος Μαζάνης

Σύμφωνα με τον Διευθυντή του Ευγενίδιου Πλανητάριου και αστροφυσικού, Διονύση Σιμόπουλου, το βακτήριο που ανακαλύφθηκε στην λίμνη της Καλιφόρνια δίνει την δυνατότητα στους επιστήμονες, να κατασκευάσουν ερευνητικά όργανα με τα οποία θα μπορούν να ανακαλύψουν στο μέλλον, οργανισμούς πολύ διαφορετικούς από αυτούς που γνωρίζουμε μέχρι σήμερα.

Ό κ. Σιμόπουλος αναφέρει ότι το βακτήριο αυτό έχει την δυνατότητα να μετατρέπει τον φωσφόρο που βρίσκεται στο DNA του σε αρσενικό. Βέβαια, όπως εξηγεί στο zougla.gr, για να γίνει αυτό, ο συγκεκριμένος οργανισμός, ταλαιπωρήθηκε από τα ερευνητικά εργαστήρια της NASA. Δηλαδή, υποβλήθηκε σε συγκεκριμένες συνθήκες και για να μπορέσει να επιζήσει, γι αυτό και μετέτρεψε τον φώσφορο σε αρσενικό.

Παρόμοιοι οργανισμοί, μπορεί να υπάρχουν και σε άλλα μέρη της Γής , ή σε άλλους πλανήτες αλλά μέχρι στιγμής δεν θα μπορούσαν να ανακαλυφθούν αφού δεν υπάρχει η τεχνογνωσία και τα κατάλληλα όργανα, αναφέρει ο κ. Σιμόπουλος και συνεχίζει: «Αυτό το βακτήριο τώρα μπορεί να οδηγήσει τους επιστήμονες στην κατασκευή καλύτερων και πιο εξελιγμένων οργάνων για να μπορούν να εντοπίζουν άγνωστες μορφές ζωής».

Πολύ σημαντικό είναι, επίσης, σύμφωνα με τον κ. Σιμόπουλο, το γεγονός ότι ο οργανισμός αυτός θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί και σε οικολογικές καταστροφές από την στιγμή που έχει την δυνατότητα να επιβιώνει σε αντίξοες συνθήκες. Για παράδειγμα, όπως αναφέρει, τέτοιοι οργανισμοί θα μπορούσαν να καθαρίζουν πετρελαιοκηλίδες.

Τελευταία ενημέρωση: Πέμπτη, 2 Δεκεμβρίου 2010, 22:23

Υπολογισμός περιμέτρου γης 3ος αιώνας π.Χ.

Ο ΕΡΑΤΟΣΘΕΝΗΣ ο Κηρηναίος (276-194 π.Χ.) (φιλόσοφος, ποιητής, ιστορικός, μουσικός, μαθηματικός, αστρονόμος) πέθανε 82 ετών (αφέθηκε να πεθάνει από πείνα, επειδή δεν μπορούσε πια να διαβάσει).
Χρημάτισε Διευθυντής της περίφημης Βιβλιοθήκης της Αλεξάνδρειας.
Υπέθεσε οτι η Γή είναι σφαίρα και φωτίζεται ομοιόμορφα από τις ηλιακές ακτίνες που πέφτουν επάνω της παράλληλα.
Παρατήρησε ή γνώριζε από παρατηρήσεις άλλων ερευνητών ότι στην αρχαία πόλη Συήνη (σημερινό Ασσουάν), στις 21 Ιουνίου κάθε χρόνου (στο θερινό ηλιοστάσιο), ακριβώς το μεσημέρι, οι ακτίνες του ήλιου βυθίζονταν κάθετα σ’ ένα πηγάδι. Αν μετρούσε το μήκος της σκιάς μιας ράβδου στην Αλεξάνδρεια, την ώρα που δεν υπήρχε σκιά στη Συήνη, θα μπορούσε να υπολογίσει την περιφέρεια της Γης.
Στη συνέχεια κατασκεύασε με ακρίβεια το ορθογώνιο τρίγωνο ΑΒΓ και προσδιόρισε τη γωνία Γ την οποία βρήκε ίση με το 1/50 μιας πλήρους γωνίας.

Λόγω των παραλλήλων ακτίνων του ήλιου η γωνία Γ είναι ίση με την επίκεντρη γωνία Κ, που βαίνει στο τόξο τ (Αλεξάνδρεια - Ασσουάν).
Εκείνη λοιπόν την ημερομηνία, το μεσημέρι ακριβώς, πραγματοποίησε το εγχείρημα και βρήκε τη γωνία υπό την οποία ο ήλιος έριχνε τις ακτίνες του στην Αλεξάνδρεια : 1/50 του κύκλου για την ακρίβεια, επομένως η περίμετρος της Γης ήταν 50 φορές η απόσταση από τη Συήνη στην Αλεξάνδρεια.
Ο Ερατοσθένης γνώριζε ακόμη από πληροφορίες ότι η απόσταση Αλεξάνδρειας - Ασσουάν είναι περίπου 5.000 στάδια και ότι η διεύθυνσή τους βρίσκεται πάνω στο μεσημβρινό. Την απόσταση Συήνης Αλεξάνδρειας, την μέτρησε με διάφορους τρόπους, βγάζοντας τον μέσο όρο για να ελαχιστοποιήσει το σφάλμα μέτρησης.
Μια καμήλα χρειαζόταν 50 ημέρες για να κάνει το ταξίδι αυτό και κατά μέσο όρο διήνυε 100 στάδια την ημέρα, πλήρωσε βηματομετρητές, υπολόγισε το μήκος του Νείλου από Συήνη σε Αλεξάνδρεια, (οι φορτηγίδες στο Νείλο εσύροντο από την ακτή, με τη βοήθεια μεγάλων σχοινιών, όλα του ιδίου μήκους. Ετσι ο αριθμός των σχοινιών που χρησιμοποιούνταν, έδινε εύκολα την απόσταση που χώριζε τους σταθμούς ρυμούλκησης).
Κατέληξε λοιπόν στο συμπέρασμα ότι το 1/50 του μεσημβρινού της Γης είναι 5.000 στάδια ή η περίμετρός της είναι ίση με 250.000. Κατά πληροφορίες του Ηρωνα του Αλεξανδρινού, ο Ερατοσθένης βρήκε την τιμή των 252.000 σταδίων. Και αν λάβουμε υπόψη ότι το αλεξανδρινό στάδιο είναι 157,5 μ. φτάνουμε στο συμπέρασμα ότι ο Ερατοσθένης βρήκε σαν μήκος της περιμέτρου της Γης, την τιμή των 39.700 χλμ. Εναντι των 40.000 χλμ. που είναι η πραγματική.
Εδώ πρέπει να πούμε ότι οι παραδοχές του Ερατοσθένη, ότι η διεύθυνση Αλεξάνδρειας - Ασσουάν είναι επί του τοπικού μεσημβρινού και ότι ο ήλιος περνά από το ζενίθ του Ασσουάν δεν είναι ακριβείς και επομένως δικαιολογείται η τόσο μικρή απόκλιση του από την πραγματικότητα.

Ιχνηλάτης

Ιχνηλάτης
Ακολουθώντας τα χαμένα ίχνη......